Fransız filozof Rene Girard, 2015 yılında hayata gözlerini yummuş olsa da, fikirleri bugün küresel siyaset ve teknoloji dünyasının “işletim sistemi” haline gelmiş durumda. Girard’ın özellikle Stanford Üniversitesi’ndeki derslerinden etkilenen Peter Thiel ve ABD Başkan Yardımcısı J.D. Vance gibi isimler, bu teorileri hem ticari imparatorluklarını kurarken hem de yeni sağ ideolojisini şekillendirirken kullanıyor.
Mimetik arzu: Taklit ve rekabetin kökeni
Girard’ın düşünce dünyasının merkezinde “Mimetik Arzu” (Taklitçi Arzu) yer alır. Girard’a göre insan arzuları doğal veya özgün değildir; insanlar sadece başkalarının arzuladığı şeyleri arzularlar. Bu durum, bireyler arasındaki benzerlikler arttıkça yıkıcı bir rekabeti de beraberinde getirir.
Peter Thiel, bu teoriyi iş dünyasına uyarlayarak şu çıkarımlarda bulunmuştur:
- Rekabetten Kaçınma: Şirketler rakiplerini taklit etmek yerine, kimsenin yapmadığı benzersiz bir alan (monopol) yaratmalıdır.
- Sosyal Medya Mekaniği: Facebook gibi platformlar, başkalarının hayatlarını ve arzularını gözlemleme (ve taklit etme) dürtüsü üzerine kuruludur. Thiel, bu mimetik potansiyeli gördüğü için Facebook’un ilk dış yatırımcısı olmuştur.
Günah keçisi mekanizması
Girard’ın bir diğer temel sütunu olan “Günah Keçisi” mekanizması, toplumsal şiddetin bir kurban üzerinden nasıl yatıştırıldığını açıklar. Modern siyaset, özellikle mülteciler veya “elitler” üzerinden yürütülen kutuplaşma süreçlerinde bu mekanizmayı bir strateji olarak kullanmaktadır. ABD’deki “Yeni Sağ” hareketi, Girard’ın öngördüğü toplumsal krizlerin ancak otoriter veya “Sezaryen” bir figürle aşılabileceği fikrine odaklanmaktadır.
Kıyamet vizyonu ve küreselleşme
Girard, ömrünün son yıllarında dünyayı “kıyametvari bir açmaz” içinde görüyordu. Küreselleşme ile birlikte dünyanın tek bir blok haline geldiğini ve şiddetin ihraç edilebileceği bir “dışarısı” kalmadığını savunuyordu. Bu durum, Girard’cı bir perspektifle, mimetik rekabetin içeride patlamasına ve kontrol edilemez bir şiddet sarmalına yol açma riski taşımaktadır.
Girard’ın antropolojik ve teolojik tahlilleri, bugün sadece kütüphanelerde değil, yatırım ofislerinde ve devlet koridorlarında yankılanmaya devam ediyor. Düşünürün “sadık oğlu” olarak nitelendirilen Peter Thiel ve J.D. Vance, bu fikirleri modern dünyayı yıkıp yeniden inşa etmek için birer manivela olarak kullanıyor.
