Filistin davasının ve Arap dünyasının en etkili çizerlerinden biri olan Naci el-Ali, siyasi hicvin ve görsel direnişin en güçlü isimleri arasında yer alıyor. Çizdiği 40 bine yakın karikatürle işgale, yolsuzluğa ve baskı rejimlerine meydan okuyan sanatçı, Londra’da uğradığı silahlı suikastın yıl dönümünde geride bıraktığı ölümsüz mirası ve yarattığı “Hanzala” karakteriyle hatırlanıyor.
Zindan duvarlarından mülteci kampına
1937 yılında Filistin’in Celile bölgesindeki Eş-Şecere köyünde doğan Naci Selim Hüseyin el-Ali, çiftçi bir ailenin çocuğu olarak büyüdü. 1948’de yaşanan Büyük Felaket (Nakbe) sırasında henüz bir çocukken ailesiyle birlikte Lübnan’ın güneyindeki Ayn el-Hilve mülteci kampına göç etmek zorunda kaldı.
Çocukluğu ve gençliği yoksulluk içinde geçen El-Ali, otomobil tamirciliği eğitimi aldıktan sonra 1960 yılında Lübnan Sanat Akademisi’nde bir yıl resim okudu. Sanatla olan asıl bağı ise gözaltına alındığı dönemlerde başladı. Hapis tutulduğu hücrelerin ve ardından Ayn el-Hilve kampının duvarlarına çizdiği karikatürler, Filistinli edebiyatçı Gassan Kanafani’nin dikkatini çekti. Kanafani, El-Ali’nin ilk çizimini 1961 yılında El-Hurriye dergisinde yayımlayarak onun gazetecilik kariyerini başlattı.
Hanzala’nın doğuşu ve sürgün yılları
1963’te Kuveyt’e giderek Et-Tali’a dergisinde çalışan Naci el-Ali, 1968’de geçtiği Es-Siyasa gazetesinde 1969 yılında dünya çapında bir sembol haline gelecek olan Hanzala karakterini yarattı.
1975’te Beyrut’a dönerek Es-Safir gazetesinde çizmeye devam eden sanatçı, Lübnan İç Savaşı’nı, İsrail’in Lübnan’ı işgalini ve Sabra ile Şatilla katliamlarını fırçasıyla günü gününe belgeledi. Siyasi baskılar ve Kuveyt’ten sınır dışı edilmesi üzerine 1985’te Londra’ya yerleşerek El-Kabes International gazetesinde çalışmalarını sürdürdü. 1979 yılında Arap Karikatürcüler Birliği Başkanı seçildi ve Şam’da düzenlenen sergilerde birincilik ödülleri kazandı.
Direnişin simgesi karakterler: Hanzala ve Fatıma
Naci el-Ali’nin karikatürlerinde kullandığı sembolik karakterler, Filistin halkının toplumsal hafızasına kazındı:
-
Hanzala: 10 yaşında, yoksul, elbiseleri yamalı ve yalın ayak bir çocuktur. Okuyucuya her zaman arkası dönüktür ve ellerini arkada birleştirmiştir. Filistin özgürlüğüne kavuşup evine dönene kadar büyümeyecektir. Hanzala, sadece Filistin’in değil, dünyadaki tüm mazlumların direniş sembolü olmuştur.
-
Fatıma: Kompromissiz, güçlü ve kararlı Filistinli kadını temsil eder. Meselelere net ve doğrudan yaklaşımıyla öne çıkar.
-
Yoksul Adam: Fatıma’nın eşi olarak çizilen, çaresizliği ve ezilmişliği temsil eden ancak mücadeleden vazgeçmeyen Filistinli halk figürüdür.
“Hanzala benim imzamdır. O, ben bu dünyadan gittikten sonra da yaşamaya ve hakkı savunmaya devam edecek.”
Faili meçhul kalan suikast
Naci el-Ali, 22 Temmuz 1987 tarihinde Londra’daki El-Kabes International gazetesinin bürosuna yürürken Draycott Avenue ve Ives Street kesişiminde silahlı saldırıya uğradı. Başından vurulan usta çizer, beş hafta boyunca komada kaldıktan sonra 29 Ağu 1987’de 50 yaşında hayatını kaybetti.
Vasiyeti gömülmek yönünde olmasına rağmen güvenlik gerekçeleriyle Ayn el-Hilve mülteci kampına götürülemeyerek Londra’da toprağa verildi. Cinayetin arkasındaki failler resmi olarak hiçbir zaman tam olarak aydınlatılamadı. Suikastın ardında İsrail dış istihbarat servisi Mossad’ın veya eleştirdiği bölgesel rejimlerin olduğuna dair çeşitli iddialar gündemdeki yerini korudu.
Hayatı 1992 yılında Mısır yapımı bir sinema filmine konu olan ve ünlü oyuncu Nur el-Şerif tarafından canlandırılan Naci el-Ali, çizdiği 40 bine yakın eserle adını dünya karikatür tarihine altın harflerle yazdırdı.
