Avrupa genelinde Filistin haklarına verdiği güçlü destekle öne çıkan İrlanda, Tel Aviv yönetimini diplomatik ve ekonomik olarak köşeye sıkıştıracak tarihi bir karara imza attı. İrlanda parlamentosu (Oireachtas), işgal altındaki Filistin topraklarında yer alan yasa dışı Yahudi yerleşim birimlerinde üretilen tüm malların ülkeye girişini tamamen yasaklayan yasa tasarısını salı günü onayladı. Dublin yönetiminin bu adımı, Avrupa Birliği (AB) üyesi ülkeler arasında İsrail’in işgal politikalarına karşı bugüne kadar alınmış en kapsamlı ticari yaptırım kararlarından biri olarak kayıtlara geçti.
Söz konusu yasa tasarısı; İsrail’in uluslararası alanda tanınan resmi sınırlarının dışındaki Batı Şeria, Doğu Kudüs ve Gazze Şeridi’nde yerleşimciler tarafından yürütülen tüm konut, tarım ve sanayi faaliyetlerinden elde edilen ticari ürünlerin ithalatını menediyor. Dublin’deki merkez sağ koalisyon hükümeti, yasanın hukuki çerçevesini Uluslararası Adalet Divanı’nın (UAD) 2024 yılında yayımladığı ve İsrail’in Filistin topraklarındaki varlığını “yasa dışı” ilan eden tavsiye kararına dayandırdığını açıkladı.
İki ülke arasındaki diplomatik bağlar tamamen koptu
Ekim 2023’ten bu yana İsrail’in Gazze’ye yönelik ağır bombardımanlarına karşı en sert eleştirileri yönelten Avrupa ülkesi olan İrlanda, 2024 yılında Filistin devletini resmen tanımıştı. Bu kararın hemen ardından İsrail Dışişleri Bakanı Gideon Saar, İrlanda’nın “aşırı İsrail karşıtı politikalarını” gerekçe göstererek Tel Aviv’in Dublin Büyükelçiliği’nin tamamen kapatılması talimatını vermişti.
İki ülke arasındaki gerilim geçtiğimiz ay zirveye ulaşmış; İrlanda hükümeti, Filistin yanlısı aktivistlere yönelik ırkçı ve saldırgan yaklaşımları nedeniyle İsrail Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben-Gvir ile Maliye Bakanı Bezalel Smotrich’in ülkeye girişini resmen yasaklamıştı.
Brüksel hattında “Ortaklık Anlaşması” çatlağı
İrlanda, ekonomik yaptırımların yanı sıra 1995 yılında imzalanan ve AB-İsrail ticari ilişkilerinin yasal zeminini oluşturan “AB-İsrail Ortaklık Anlaşması”nın askıya alınması veya yeniden gözden geçirilmesi için de Brüksel’e tazyik uygulamaya devam ediyor. Avrupa Birliği her ne kadar geçtiğimiz ay yasa dışı yerleşim birimlerine yönelik ticari kısıtlama seçeneklerini masaya yatıracağını duyurmuş olsa da üye ülkeler arasında Tel Aviv’e karşı ortak ve radikal bir yaptırım adımı atılması noktasında henüz bir konsensüs sağlanabilmiş değil.
İrlanda’nın bu adımı, AB içinde yerleşim yeri ürünlerine kısıtlama getiren ilk karar değil; İspanya da geçtiğimiz yılın ekim ayında benzer bir ithalat kısıtlama paketini yürürlüğe koymuştu.
Sembolik değer jeopolitik tazyiki artırıyor
Ekonomik analistler, İrlanda’nın yasa dışı yerleşim yerlerinden yaptığı ithalat hacminin -büyük oranda taze meyve, sebze ve ahşap ürünleriyle sınırlı olması sebebiyle- 2020 ile 2024 yılları arasında 1 milyon euronun altında kaldığına dikkat çekiyor. Bu durum, yasanın doğrudan yaratacağı ekonomik zararın minimal düzeyde olacağını, ancak taşıdığı siyasi ve sembolik anlamın küresel ölçekte İsrail üzerindeki boykot baskısını (BDS) ciddi oranda artıracağını gösteriyor.
Muhalefetten hükümete “Hizmet sektörü” tepkisi
Parlamentodaki oylamanın ardından nihai onay için senatoya (üst meclis) gönderilen yasa tasarısı, muhalefet partileri tarafından ise “yetersiz” olduğu gerekçesiyle eleştirildi. Dublin’deki muhalif siyasetçiler, yasağın yalnızca somut mallarla sınırlı kalmasını ve İsrail yerleşimleriyle yapılan “hizmet ticareti” ile yazılım sektörünü kapsama dışı bırakmasını büyük bir eksiklik olarak nitelendirdi.
Hükümet kanadı ise hizmet sektörüne yönelik bir ambargonun yasal olarak çok daha karmaşık dinamikler barındırdığını savunarak, yasanın uluslararası ticaret hukuku nezdinde “su sızdırmaz” hale getirilmesi için şimdilik sadece fiziki mallara odaklanıldığını açıkladı.
