İsrail’de yaklaşan genel seçimler öncesinde siyasi arenada bölgesel askeri üstünlük ve güvenlik söylemleri öne çıkarken, ülkenin katlanan kamu borcu ve ağır savaş harcamaları kamuoyu tartışmalarında geri planda kalıyor. İsrail Merkez Bankası ve Maliye Bakanlığı verileri; Gazze, Lübnan, Suriye ve bölgesel çatışmaların ekonomide yarattığı tahribatın sürdürülemez boyutlara ulaştığını ortaya koyuyor.
İsrail Merkez Bankası’nın 2025 yılı raporuna göre, 2023 ile 2026 yılları arasındaki askeri operasyonlar için toplam 350 milyar şekel (yaklaşık 118 milyar dolar) harcandı. Maliye Bakanlığı ise son dönemdeki ek askeri operasyonların bütçeye 35 milyar şekellik (yaklaşık 11,8 milyar dolar) ilave bir yük getirdiğini bildirdi.
Savunma harcamaları bütçeyi eritiyor: Borç 480 milyar doları aştı
Askeri harcamaların gayrisafi yurt içi hasıladaki (GSYİH) payı 2023’teki yüzde 5,2 seviyesinden yüzde 8’in üzerine fırladı. İsrail’in toplam kamu borcu ise Ekim 2023 öncesindeki 1,07 trilyon şekelden (yaklaşık 365 milyar dolar) 1,4 trilyon şekele (yaklaşık 480 milyar dolar) yükseldi.
Ekonomik göstergelerde ve yapısal dengelerde öne çıkan kırılganlıklar şunlardır:
-
Sürdürülemez Borç Stoku: Şehir St George’s Üniversitesi Ekonomi Profesörü Michael Ben-Gad, borcun GSYİH’ye oranının yüzde 67-70 bandına tırmandığını belirterek, vergiler artırılmadığı veya sivil harcamalar kısılmadığı takdirde bu tablonun sürdürülemez olduğunu kaydetti.
-
Yüksek Gelir Grubunun Göçü: Vergi Dairesi verilerine göre, ülkedeki en yüksek gelirli yüzde 10’luk kesimin yurt dışına göç etme oranı 2019’dan bu yana yüzde 80 artış gösterdi; bu durum vergi tabanının daralmasına yol açıyor.
-
Haredi Nüfus ve Sosyal Yardımlar: Askerlikten muaf tutulan ve istihdam oranı ulusal ortalamanın oldukça altında kalan Ultra-Ortodoks (Haredi) haneler, devletten aylık ortalama 6 bin şekel yardım alırken; çalışıp vergi ödeyen kesim üzerindeki yük giderek ağırlaşıyor.
Savunma şirketlerine borçlar ve dış finansman riskleri
Ekonomik baskılar yalnızca kamu bütçesiyle sınırlı kalmayıp özel savunma sanayii sektörüne de yansıyor. Calcalist gazetesinin verilerine göre, İsrail hükümetinin yerli özel savunma yüklenicilerine 3,5 milyar dolarlık vadesi geçmiş borcu bulunuyor.
Avrupa tahvil piyasasında tıkanma tehlikesi
Politik iktisatçı Shir Hever, İsrail’in borçlarını çevirmek için kullandığı devlet tahvillerinin Avrupa’daki satış süreçlerinde zorluklar yaşandığına dikkat çekiyor. Daha önce Lüksemburg ve İrlanda gibi ülkeler üzerinden yönetilen tahvil ihraçlarının, Gazze’deki soykırım nedeniyle artan siyasi baskılar sonucunda sekteye uğrama riski taşıdığı belirtiliyor.
Almanya gibi müttefiklerin aracı olmaması durumunda İsrail’in temerrüt (borç ödeyememe) riskiyle karşı karşıya kalabileceği ve uluslararası piyasalardan silah alımı için finansman bulmakta zorlanacağı vurgulanıyor. Siber güvenlik ve füze savunma ihracatının desteğiyle bu yıl yüzde 3,5 büyüme beklense de artan borç faizlerinin orta vadede ekonomik istikrarı tehdit ettiği belirtiliyor.
