Sudan’da yaşanan çatışmaların ardından başkent Hartum’a dönmeye başlayan siviller, yıkılan hayatlarını yeniden kurmaya çalışırken derin bir ekonomik krizle yüzleşiyor. Kent genelinde binlerce aracın yağmalanması veya bombardımanlarda tahrip olması, yeni araç fiyatlarının fahiş seviyelere fırlamasına ve alım gücünün tükenmesine yol açtı. Bu durum, başkent sokaklarında savaş enkazından toplanan parçalarla inşa edilen yeni bir “geri dönüştürülmüş araç pazarı” doğurdu.
İnşaat işleri ve ticaretle uğraşan esnaf için araç sahibi olmak artık bir lüks değil, gelir elde edebilmek için zorunlu bir ihtiyaç haline geldi. Hasarlı gövdelerin, sağlam kalan motorların ve kullanılabilir yedek parçaların birleştirilmesiyle yeniden trafiğe çıkarılan araçlar, bütçesi yetersiz kalan vatandaşların ilk tercihi oluyor.
Sanayi atölyelerinde enkazdan yürüyen araca dönüşüm
Omdurman ve Hartum’daki oto tamir atölyelerinde teknisyenler, şarapnel isabet etmiş, yanmış veya uzun süre terk edilmiş araçları baştan ayağa yeniliyor. Kaporta düzeltme, boya, cam takma, elektrik ve mekanik aksam onarımları farklı uzmanlar tarafından tamamlanarak çalışır vaziyete getiriliyor.
Pazardaki fiyatlandırma dinamikleri ve talep yapısı şu şekildedir:
-
Maliyet Odaklı Tercih: Yenilenmiş araçlar, sıfır veya hasarsız ikinci el otomobillere kıyasla çok daha düşük maliyetle satışa sunuluyor.
-
Kademeli Fiyatlandırma: Eksikleri az olan ve yürür durumda bulunan araçlar daha yüksek fiyatla alıcı bulurken, alıcının kendi tamamlayacağı hasarlı araçlar en düşük baremden işlem görüyor.
-
Maliyet Aşımı Riski: Bazı durumlarda yedek parça fiyatlarındaki artış ve ağır işçilik giderleri, hurda aracın toplama maliyetini hazır bir aracın bedelinin üzerine çıkarabiliyor.
Mülkiyet karmaşası ve hukuki riskler
Canlanan bu pazar, beraberinde ciddi yasal riskleri de getiriyor. Sudan Polis Teşkilatı’nın verilerine göre savaş boyunca binlerce araç yağmalandı ya da el değiştirdi. Bu sebeple oto galericileri ve hukukçular, kaynağı belirsiz şasi ve parçaların satın alınmaması konusunda uyarılarda bulunuyor.
Sahte evrak ve çalıntı araç uyarısı
Oto galeri sahipleri, araç satın alacak kişilerin şasi numaraları ile ruhsat belgelerini titizlikle karşılaştırması gerektiğini belirtiyor. Savaş karmaşasında kaybolan ya da el konulan araçların hurda olarak satılması, aracı sonradan satın alan kişileri yasal sorumluluk ve mülkiyet davalarıyla karşı karşıya bırakabiliyor. Uzmanlar, uygun fiyat avantajına rağmen resmi kontroller yapılmadan gerçekleştirilen alımların telafisi güç mağduriyetler yaratabileceğine dikkat çekiyor.
