İslam tarihindeki yeriyle bilinen Medine’deki Uhud Dağı, bu kez jeolojik ve mühendislik odaklı kapsamlı bir araştırmaya konu oldu. Suudi Arabistan’daki Taybah Üniversitesi ile Mısır’daki El-Ezher ve Asyut üniversitelerinden bilim insanlarının ortaklaşa yürüttüğü çalışma, uluslararası “Geoscience” dergisinde yayımlandı. Araştırma ekibi, kökeni 550 milyon yılı aşan Prekambriyen Dönemi’ne ve Arap Kalkanı formasyonuna dayanan dağın güney yamaçlarındaki stabilite durumunu mercek altına aldı.
Mescid-i Nebevi’ye yaklaşık 5 ila 6 kilometre mesafede bulunan dağ, geçmişte kuzeye doğru kentsel genişlemeyi sınırlayan doğal bir set görevi üstlenmişti. Ancak son yıllarda dağın güney eteklerine doğru hızla yaklaşan yapılaşma, dik yamaçlar ile mühendislik altyapısı arasındaki mesafeyi daraltarak kaya düşmesi riskini gündeme getirdi.
İki farklı mühendislik testi uygulandı
Uzmanlar, yamaçların sağlamlığını ölçmek için geleneksel deterministik model ile modern olasılıksal simülasyon olmak üzere iki farklı jeoteknik test yöntemi uyguladı:
- Geleneksel Deterministik Analiz: Sabit kaya direnci, sürtünme açısı ve eğim verileri üzerinden yapılan güvenlik katsayısı hesaplamasında sonuç 0,813 olarak belirlendi. Değerin güvenli sınır olan 1,0’in altında kalması, yamaçların teorik olarak risk taşıdığına işaret etti.
- Olasılıksal Simülasyon Testi: Kayaların yapısındaki bölgesel farklılıkları hesaba katan 27 ayrı bilgisayar simülasyonu sonucunda ise gerçek çökme ihtimalinin yalnızca %5,16 seviyesinde kaldığı, yamacın genel olarak %94,84 oranında stabil olduğu saptandı.
Çalışmayı bağımsız olarak değerlendiren Kahire Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Abdülaziz Muhammed Abdülaziz, tek seferlik ölçümlerin yanıltıcı olabileceğini vurgulayarak, olasılıksal testlerin sahadaki gerçek durumu daha doğru yansıttığını ve panik yaratacak bir tablonun bulunmadığını belirtti.
Bilim insanlarından dört aşamalı güvenlik planı
Araştırmacılar, çökme olasılığı düşük görünse dahi yerleşim birimlerinin güvenliğini tam olarak temin etmek amacıyla yetkililere dört temel önlem tavsiye etti:
Koruyucu mühendislik ve erken uyarı sistemleri
- Kaya Cıvataları ve Destekleme: Zayıf kaya kütlelerinin derin delikler açılarak çelik donatılar ve özel harçlarla ana kütleye sabitlenmesi.
- Çelik Bariyer ve Ağlar: Olası kaya yuvarlanmalarını yerleşim alanlarına ve yollara ulaşmadan durduracak esnek çelik yakalama ağlarının çekilmesi.
- Lazer ve İHA Destekli İzleme: Dronelar, lazer tarayıcılar ve hassas zemin sensörleri aracılığıyla yamaç hareketlerinin ve çatlakların 3 boyutlu modellerle anlık takip edilmesi, erken uyarı mekanizmalarının kurulması.
- Kentsel İmar Düzenlemesi: Risk taşıyan hassas eğimli hatların çevresinde yapılaşma kısıtlamalarının ve güvenlik tampon bölgelerinin net sınırlarla belirlenmesi.
