Avustralya, Fransa ve İngiltere gibi ülkelerin ardından Orta Doğu ve Kuzey Afrika (MENA) bölgesinde de çocukların sosyal medya kullanımına yönelik yaş sınırlamaları ve kimlik doğrulama zorunlulukları hız kazandı. Birleşik Arap Emirlikleri’nin (BAE) 15 yaş altındaki çocukların kişisel sosyal medya hesabı açmasını yasaklayan ilk Arap ülkesi olmasının ardından, Suudi Arabistan Şura Meclisi de 16 yaş altı için benzer kısıtlamalar ve yaş doğrulama sistemleri getirilmesi çağrısında bulundu.
Siber zorbalık, zararlı içerikler ve veri sömürüsüne karşı atıldığı belirtilen bu adımlar; bağımsız yargı denetimi ve veri koruma mekanizmalarının yetersiz olduğu bölge ülkelerinde yeni bir dijital gözetim dalgası endişesi yaratıyor.
BAE ve Körfez’de “kimlik tabanlı doğrulama” dönemi
Tahrir Orta Doğu Politikaları Enstitüsü (TIMEP) araştırmacısı Ramy Raoof Halim, bölge ülkelerinin geçmişteki genel site erişim engellerinden “kimlik ve yapay zeka tabanlı sıkı doğrulama” sistemlerine geçtiğini belirtiyor. BAE’nin Ocak 2026’da yürürlüğe giren Çocuk Dijital Güvenliği Yasası ile platformlara katı yükümlülükler getirdiğini kaydeden Halim, basit yaş beyanlarının yerini devlet onaylı dijital kimliklerin aldığını ifade etti.
Suudi Arabistan’ın da Veri ve Yapay Zeka Otoritesi (SDAIA) aracılığıyla benzer bir altyapıyı hızla kurduğu, ancak bağımsız denetim mekanizmalarının eksikliği nedeniyle bu verilerin kullanıcıları fişleme ve muhalifleri tespit etme aracına dönüşebileceği uyarısı yapılıyor.
Hak örgütlerinden uyarı: “Çocuk koruması gözetim kılıfı olmamalı”
Uluslararası insan hakları ve dijital hak örgütleri, Batı’daki düzenlemelerin bölgeye ithal edilirken demokratik güvencelerin göz ardı edildiğine dikkat çekiyor:
-
Kimliksizleştirme ve Takip: Uluslararası Af Örgütü (Amnesty Tech) araştırmacısı Lisa Dittmer, yaş yasaklarını uygulamanın tek yolunun internetteki kullanıcıların kimliğini tespit etmek olduğunu belirterek, kimlik belgelerinin zorunlu kılınmasının anonimliği yok edeceğini ve oto-sansür yaratacağını vurguladı.
-
Filistin’de Dijital Eşitsizlik: 7amleh Dijital Haklar Merkezi’nden Lama Nazeeh, Gazze’de çöken altyapı ve Batı Şeria’daki baskılar altında yaşayan Filistinlilerin çoğunun resmi kimlik belgelerine erişemediğini, zorunlu doğrulama sistemlerinin kırılgan grupları dijital dünyadan tamamen dışlayacağını belirtti.
-
Toplumsal Hareketler ve Yasaklar: Skyline International Direktörü Dima Samaro; Fas’taki “Gen Z 212” protestolarının ardından Ürdün’ün Discord’u, Irak’ın ise Roblox’u “çocuk güvenliği” gerekçesiyle engellediğini hatırlatarak, güvenlik gerekçelerinin gençlerin örgütlenme alanlarını daraltmak için kullanıldığını kaydetti.
Yasaklar çözüm mü, yoksa güvenlik açığı mı?
Avustralya’da yapılan bağımsız teknik testler, 16 yaş sınırına rağmen platformların yaş tespitinde yetersiz kaldığını ve gençlerin alternatif yöntemlerle kısıtlamaları kolayca aştığını ortaya koydu.
Uzmanlar; katı yasaklar ve kitlesel kimlik toplama uygulamaları yerine, platformların algoritmik şeffaflığının artırılması, moderasyon mekanizmalarının güçlendirilmesi ve dijital okuryazarlık yatırımlarının yapılmasının çocukları korumada çok daha etkili ve güvenli bir yol olduğunu vurguluyor.
