Libya’nın başkenti Trablus ve çevre kentlerde elektrik kesintileri, akaryakıt tedarik krizi ve hammadde maliyetlerindeki hızlı tırmanış, halkın temel besin kaynağı olan ekmeğe erişimini zorlaştırdı. Son iki hafta içinde ekmek fiyatları iki katına çıkarak tanesi 0,5 Libya dinarına (yaklaşık 0,08 dolar) yükseldi. Daha önce 1 dinara 3 adet satılan ekmeğin hem fiyatının artması hem de arzının azalması, vatandaşları açık fırın bulmak için uzun kuyruklara girmeye mecbur bıraktı.
Birçok fırın işletmecisi, jeneratör yakıtı bulamamaları ve un fiyatlarındaki rekor artışlar nedeniyle üretimi yüzde 30 ila yüzde 70 oranında kısmak ya da kepenk kapatmak zorunda kaldıklarını ifade ediyor.
Elektrik kesintileri ve karaborsa mazot faturayı kabarttı
Fırınların üretim yapabilmek için kendi jeneratörlerine bağımlı hale gelmesi, işletme maliyetlerini doğrudan yükseltti:
-
Sürekli kesintiler: Günde 12 saate varan elektrik kesintileri nedeniyle jeneratörlerin aşırı ısınması sonucu üretim duruyor; bekletilen hamurlar bozulduğu için doğrudan mali kayıp yaşanıyor.
-
Akaryakıt karaborsası: Belediyelerin tahsis ettiği sübvansiyonlu dizel yakıt kesilince fırıncılar, litresi resmiyette 0,25 dinar (0,04 dolar) olan mazotu karaborsadan 7 ila 10 dinara (1,1 – 1,57 dolar) almak zorunda kalıyor.
-
Üretim düşüşü: Maliyet baskısı altında ezilen işletmeler, günlük üretim kapasitelerini yüzde 70’e varan oranlarda azaltıyor.
Hammadde maliyetlerinde rekor artış: Un ve maya tırmanışta
Fırınları Takip Yüksek Komitesi Başkanı Ali Ebu Azze, krizin yalnızca yakıtla sınırlı olmadığını, Ocak ayından bu yana döviz kuru baskısı ve girdi maliyetlerindeki fahiş artışlar nedeniyle kar marjlarının tamamen eridiğini açıkladı:
-
Un (100 kg): 190 dinardan 310-315 dinara fırladı (yaklaşık 50 dolar).
-
Maya: 165 dinardan 245 dinara yükseldi.
-
Sıvı yağ ve Şeker: Sıvı yağ 90 dinardan 137 dinara, şeker ise 155 dinardan 210 dinara çıktı.
-
Ambalaj: Ekmek poşeti fiyatları yüzde 94 artışla 165 dinardan 360 dinara ulaştı.
Komite, işçilik maliyetlerinin yüzde 100’e varan oranlarda arttığını vurgulayarak; un ve akaryakıt desteğinin acilen düzenlenmemesi ve resmi ekmek tarifesinin güncellenmemesi halinde daha fazla fırının kalıcı olarak kapanacağı ve gramajların düşürüleceği uyarısında bulundu.
