Avrupa Birliği eski Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Federica Mogherini ve uzman Sahil Shah, kaleme aldıkları makalede Washington’ın Tahran politikasını sert bir dille eleştirdi. Yazarlara göre, özellikle Donald Trump döneminde yoğunlaşan ekonomik yaptırımlar ve askeri müdahale tehditleri, İran’ın nükleer kapasitesini yok etmek yerine Tahran’ı bu programı “hayatta kalma güvencesi” olarak görmeye itti.
Askeri Müdahalenin Ters Etkisi Makalede, ABD ve İsrail’in İran’a yönelik gerçekleştirdiği operasyonların “hukuk dışı ve düşüncesizce” olduğu belirtildi. Bu saldırıların fiziksel tesisleri tahrip edebilse de bilimsel bilgi birikimini yok edemediği, aksine İran içindeki muhafazakâr kanadı güçlendirerek nükleer caydırıcılık arzusunu körüklediği ifade edildi. Ayrıca, bu gerilimin küresel enerji piyasalarında ciddi dalgalanmalara yol açarak dünya ekonomisine zarar verdiği hatırlatıldı.
2015 Anlaşması Bir Rehber Olmalı Mogherini, 2015 yılında imzalanan nükleer anlaşmanın (JCPOA) güvene değil, denetlenebilir çıkarlara dayandığı için başarılı olduğunu savundu. ABD’nin 2018’de bu anlaşmadan tek taraflı çekilmesinin büyük bir güven bunalımı yarattığı, günümüzde ise taraflar arasındaki teknik uzmanlık eksikliğinin müzakereleri kilitlediği vurgulandı.
Yeni Bir Strateji Önerisi Analizde, gelecekteki bir anlaşmanın kalıcı olabilmesi için şu stratejik adımlar önerildi:
-
Teşvik Mekanizmaları: Sadece yaptırım uygulamak bir koz değil, gerilimi tırmandırma aracıdır. İran’a ekonomik entegrasyon gibi somut teşvikler sunulmalıdır.
-
Kurumsal Güvenceler: Ekonomik vaatlerin siyasi değişimlerden etkilenmemesi için mekanizmalar kurulmalıdır.
-
Ortak Yatırımlar: Enerji ve altyapı alanında yapılacak ortak projelerle, anlaşmadan ayrılmanın maliyeti her iki taraf için de artırılmalıdır.
Sonuç olarak, İran ile yürütülen diplomasinin bir taviz değil, bölgesel ve küresel istikrar için stratejik bir zorunluluk olduğu ifade edildi.
