Birleşmiş Milletler (BM) Filistin Özel Raportörü Francesca Albanese, Gazze Şeridi’nde İsrail ordusunun denetimi altındaki bölgelerde yürütülen hafriyat ve enkaz kaldırma çalışmalarının uluslararası suç delillerini yok etme aracına dönüştürülmemesi gerektiğini açıkladı. Yayımladığı yazılı açıklamada Albanese; beton yığınlarının kırılması, taşınması veya öğütülmesinin savaş suçlarına ve soykırım iddialarına dair maddi kanıtları karartmaması, ayrıca enkaz altındaki cenazelerin kimlik tespit süreçlerini engellememesi gerektiği uyarısında bulundu.
68 milyon tonluk devasa yıkım ve kayıplar
Dünya Bankası, Avrupa Birliği ve BM tarafından hazırlanan ortak raporda, Gazze Şeridi’ndeki yıkılan veya hasar gören yapılardan geriye kalan moloz miktarının yaklaşık 68 milyon tona ulaştığı tahmin ediliyor.
Filistinli yetkililerin verilerine işaret eden Albanese, 10 binden fazla insanın halen enkaz altında gömülü olduğunun değerlendirildiğini ve bölge topraklarının yaklaşık yüzde 70’inin İsrail ordusunun doğrudan askeri kontrolü veya erişim kısıtlaması altında bulunduğunu hatırlattı. Özel Raportör, Uluslararası Adalet Divanı’nın (UAD) Ocak 2024’te aldığı ihtiyati tedbir kararıyla İsrail’e Soykırım Sözleşmesi kapsamındaki delillerin korunması ve imha edilmesinin önlenmesi yönünde bağlayıcı talimat verdiğini vurguladı.
‘Gazze enkazı hem bir mezarlık hem de suç mahallidir’
Ağustos ayı içerisinde farklı kaynaklardan teyit edilmiş güvenilir raporlar aldığını belirten Albanese, sahadaki operasyonların “enkazın kasıtlı, sistematik ve geniş ölçekte kırılıp taşınmasını” kapsadığını ifade etti. Gazze’deki moloz yığınlarının sıradan bir yıkıntı olmadığını vurgulayan BM yetkilisi, “Bu enkaz iki yıldır süren acımasız ve vahşi bombardımanların hem bir mezarlığı hem de maddi delillerle dolu bir suç mahallidir” değerlendirmesinde bulundu.
Albanese, herhangi bir enkaz temizleme işlemine girişilmeden önce şu adımların hukuki bir zorunluluk olduğunu bildirdi:
- Cenazelerin insan onuruna uygun şekilde çıkarılması ve adli tıp yöntemleriyle kimliklendirilmesi,
- Olay yerlerinin, silah kalıntılarının ve tahribatın adli tescil amacıyla sistematik olarak belgelenmesi,
- Uluslararası ceza soruşturmalarına konu olabilecek tüm fiziki delillerin korunması.
Enkaz kaldıran şirketlere cezai sorumluluk uyarısı
BM İnsan Hakları Konseyi bünyesinde bağımsız uzman olarak görev yapan Albanese, enkaz kaldırma projelerine dahil olan özel şirketler ile resmi kurumların da suç delillerini yok etmeleri halinde uluslararası hukuk önünde doğrudan cezai takibata ve hukuki sorumluluğa maruz kalabileceklerini hatırlattı. Gazze genelinde altyapının yüzde 90’ının tahrip edildiği süreçte, hafriyat operasyonlarının uluslararası bağımsız denetim mekanizmalarının gözetiminde şeffaf yürütülmesi talep ediliyor.
