Amerika Birleşik Devletleri ile müttefikleri arasındaki “İran çatlağı” NATO’nun geleceğini tehdit eden ciddi bir krize dönüştü. Pentagon’un sızan iç yazışmalarına göre Washington, savaş sürecinde hava sahasını kapatan veya askeri destekten kaçınan Avrupa ülkelerine yönelik “cezalandırma” seçeneklerini tartışıyor. Reuters’ın aktardığı bilgilere göre hazırlanan seçenekler, 76 yıllık ittifakın temel sarsıcı radikal adımları kapsıyor.
İspanya’nın üyeliğine askı tehdidi
ABD yönetiminin en çok tepki gösterdiği ülkelerin başında İspanya geliyor. Madrid hükümetinin mart ayı sonunda hava sahasını ABD savaş uçaklarına kapatması ve üslerden saldırı düzenlenmesini engellemesi bardağı taşıran son damla oldu. Pentagon yazışmalarında, İspanya’nın ittifaktaki üyeliğinin askıya alınmasının sembolik olarak güçlü bir mesaj vereceği vurgulanıyor.
İngiltere’ye “Falkland” şoku
Washington’ın yaptırım listesinde sadece İspanya değil, “özel müttefik” İngiltere de yer alıyor. ABD Başkanı Donald Trump’ın, İngiltere Başbakanı Keir Starmer’ı korkaklıkla suçlamasının ardından, ABD’nin İngiltere’nin Falkland Adaları üzerindeki egemenliğine verdiği diplomatik desteği gözden geçirebileceği iddia ediliyor. Trump’ın yakın müttefiki Arjantin Devlet Başkanı Javier Milei’nin adalar üzerindeki hak iddiası, bu seçeneği Washington için bir koz haline getiriyor.
“Kağıt üzerinde güç” eleştirisi
Pentagon Sözcüsü Kingsley Wilson, müttefiklerin sadece kağıt üzerinde bir güç olmaması gerektiğini belirterek, “Başkan Trump’ın da dediği gibi, ABD’nin onca desteğine rağmen ihtiyaç duyduğumuzda yanımızda olmayanlara karşı gerçekçi seçeneklerimiz var” dedi. Yazışmalarda, Avrupa ülkelerinin NATO’yu “tek taraflı bir yol” olarak görmesinin artık kabul edilmeyeceği mesajı veriliyor.
Askeri üsler ve ABO hakları
Krizin temelinde, “Havaalanı Erişim ve Mevzilenme Hakları” (ABO) olarak bilinen ve NATO’nun en temel sorumluluğu kabul edilen düzenlemeye dair görüş ayrılıkları yatıyor. ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth, İran füzelerinin ABD’yi vuramasa da Avrupa’ya ulaşabileceğini hatırlatarak, müttefiklerin isteksizliğinin ittifak ruhuna aykırı olduğunu savundu.
Avrupa başkentlerinde ise ABD’nin deniz ablukasına katılmanın savaşa doğrudan girmek anlamına geleceği endişesi hakim. Bu gerilim, ittifakın bir üyesine yapılan saldırının tümüne yapılmış sayılacağı “5. Madde” ilkesinin geleceğini de belirsizliğe sürüklüyor.
