İşgal altındaki Batı Şeria’nın Beytüllahim kentine bağlı Beyt Sahur beldesindeki mütevazı atölyesinde, farklı renk ve boyutlardaki binlerce küçük taşı parmak uçlarıyla bir araya getiren Filistinli mozaik sanatçısı Yakup el-Atraş, modern çağın hızına karşı kadim bir geleneği ayakta tutuyor. Sanatını yalnızca bir meslek olarak görmeyen Atraş, her bir taşla Filistin’in kimliğini ve kültürel mirasını geleceğe taşımayı amaçlıyor.
Çocukluk yıllarından bu yana mozaik sanatıyla iç içe olduğunu belirten sanatçı, fabrikasyon ve modern cihazlar yerine yalnızca geleneksel el aletlerini kullanarak eserlerine canlılık kazandırıyor.
Tarihin taşlarla kayda geçirilmesi
Birçok medeniyetin yok olduğunu ancak sanatsal miraslarının günümüze kadar ulaştığını hatırlatan Yakup el-Atraş, mozaik taşlarının Filistin topraklarındaki varoluşu belgeleyen en temel dayanaklardan biri olduğunu vurguladı. Sanatını yeni nesillere aktarmak amacıyla okullarda eğitimler düzenlemeye başladığını söyleyen Atraş, şu değerlendirmede bulundu:
“Mozaik bir hayattır ve insanın azmini artırır. Bizim tarihimiz bu topraklarda mozaik taşlarıyla yazıldı; tıpkı Ürdün’ün Madaba kentinde 1500 yıl önce yapılan tarihi Filistin haritası gibi. Eğer bu sanat kaybolursa, taşlara kazınan geçmişimiz de silinme tehlikesiyle karşı karşıya kalır.”
Aylarca süren emek ve unutulma tehlikesi
Atölyesinde Taberiye’deki tarihi Tabgha Kilisesi’nden, 2018 yılındaki gösteriler sırasında hayatını kaybeden Gazzeli gönüllü hemşire Razan en-Neccar’ın portresine kadar pek çok farklı figürü işleyen Atraş, tek bir eserin tamamlanmasının aylar sürdüğünü belirtiyor. Çalışmanın zorluğuna, seçilen figüre ve taşların boyutuna bağlı olarak bir tablonun 3 ila 5 aylık yoğun bir emek gerektirdiğini ifade ediyor.
Sedef işlemeciliği ve zeytin ağacı oymacılığı gibi birçok geleneksel zanaatın bölgede yok olma tehlikesiyle karşı karşıya kaldığına işaret eden sanatçı, resmi kurumlara ve kamuoyuna destek çağrısında bulundu:
- Kurumsal sahiplenme: Yalnızca gençlerin değil, bakanlıkların ve kültür kuruluşlarının bu mirası yaşatmak için somut adımlar atması gerektiği belirtiliyor.
- Maddi ve manevi destek: Duvarları süsleyen takdir belgelerinin sanatı yaşatmaya yetmediğini dile getiren Atraş, emeğin karşılığını bulabileceği sürdürülebilir bir destek mekanizmasına ihtiyaç olduğunu vurguluyor.
Dünyanın en eski mozaik mirası
Tarih boyunca mozaik sanatının en nadide örneklerine ev sahipliği yapan Filistin, zengin bir arkeolojik birikime sahip. Eriha kentinde yer alan ve Emevi Halifesi Hişam bin Abdülmelik döneminden kalan saraydaki “Hayat Ağacı” mozaiği, dünyanın tek parça halinde korunmuş en büyük ve en görkemli mozaik panolarından biri olarak kabul ediliyor. Atraş da atölyesinde bu köklü mirası sürdürerek taşların hafızasını canlı tutmaya devam ediyor.
