İsrail’in Suriye’nin kuzeybatısındaki İdlib yakınlarında yer alan Ebu ez-Zuhur Askeri Havaalanı’na yönelik hava saldırısının ardından, ABD’nin bölgedeki arabuluculuk çabalarını ve İsrail’in tek taraflı askeri hamlelerini masaya yatırıldı. ABD’nin Türkiye Büyükelçisi ve Suriye Özel Temsilcisi Tom Barrack saldırıyı “gereksiz bir tırmanma” olarak nitelendirip Türkiye, Suriye ve İsrail arasında üçlü bir “çatışmasızlık mekanizması” kurulmasını önerdi. Ancak uzmanlar, Washington doğrudan baskı kurmadığı sürece bu tür girişimlerin sahada karşılık bulamayacağı görüşünde birleşiyor.
Ankara-Şam yakınlaşması ve İsrail’in hedef saptırması
Aralık 2024’te Beşşar Esed rejiminin devrilmesinden bu yana İsrail, Suriye’deki askeri operasyonlarının odağını İran varlığından ziyade Türkiye’nin bölgedeki nüfuzuna ve Şam’daki yeni Ahmed eş-Şera yönetimiyle kurduğu ilişkilere kaydırdı.
-
Ebu ez-Zuhur saldırısının arka planı: İsrail Başbakanlığı, Suriye’nin Halep ve İdlib yakınlarındaki hava üssüne Türk askeri unsurlarının konuşlanmasına izin verme aşamasında olduğunu öne sürerek saldırıyı meşrulaştırmaya çalıştı.
-
Türkiye’nin tepkisi: İletişim Başkanlığı İsrail’in iddialarını yalanlayarak, bu açıklamaların Suriye’nin egemenliğini ihlal eden yasa dışı hava saldırılarını örtbas etme amacı taşıdığını ve Tel Aviv yönetiminin istikrarsızlaştırıcı politikalar yürüttüğünü duyurdu.
Çatışmasızlık mekanizması neden tıkanıyor?
The Syria Report kıdemli danışmanı Samy Akil, çatışmasızlık mekanizmasının işlevselliğine dair temel sorunun krizin tek taraflı üretilmesinden kaynaklandığını belirtti. Şam yönetiminin Batı ile ilişkileri normalleştirme ve gerilimi düşürme arayışında olduğunu hatırlatan Akil, İsrail sınırından 300 kilometre uzaktaki altyapı çalışmalarının bile “tehdit” olarak nitelendirilmesinin diplomasi alanını daralttığına dikkat çekti.
Chatham House kıdemli araştırmacısı Galip Dalay ise sahadaki tablonun seyrini ABD’nin tutumunun belirleyeceğini vurguladı:
-
Ekim seçimleri öncesi tırmanma: İsrail’de yaklaşan seçimler öncesinde Başbakan Netanyahu’nun iç kamuoyunu konsolide etmek için Suriye, Lübnan veya Filistin cephelerinde kontrollü bir gerilim arayışında olduğu kaydediliyor.
-
ABD’nin baskı gücü: Washington yönetiminin istediğinde İsrail üzerinde bağlayıcı irade koyabildiği, ancak Suriye başlığında bu gücü ne ölçüde işleteceğinin belirsizliğini koruduğu ifade ediliyor.
Gelişmeler, Şam’daki yeni yönetimin istikrar arayışına rağmen İsrail’in Golan Tepeleri ve çevresindeki tek taraflı askeri faaliyetlerini sürdürmesiyle bölgede kırılgan bir dengenin devam ettiğini gösteriyor.
