Türkiye’nin ev sahipliğinde Ankara’da gerçekleştirilen Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü (NATO) zirvesinin ikinci ve son gününde, küresel güvenliği yakından ilgilendiren tarihi bir deklarasyon yayınlandı. Başta Amerika Birleşik Devletleri (ABD) olmak üzere üye ülkeler, ittifakın temel taşı olan kolektif savunma taahhütlerine sarsılmaz bir kararlılıkla bağlı olduklarını ilan etti.
Kolektif savunma ve 5. madde vurgusu
Ankara Zirvesi Deklarasyonu’nda, NATO kurucu antlaşmasının 5. maddesinde yer alan ortak savunma taahhüdü güçlü bir şekilde yinelendi. Bildiride, “Bir müttefike yapılan saldırı, tüm müttefiklere yapılmış sayılır” ifadesine yer verilerek, ittifakın ortak gücü, dayanışması ve birliğinin transatlantik bölgesindeki barış, güvenlik ve refahın en temel güvencesi olduğu vurgulandı.
Ukrayna’ya sarsılmaz destek mesajı
İttifakın 32 üye ülkesi, Rusya’nın 2022 yılında başlattığı askeri operasyonlar karşısında Ukrayna’ya yönelik “sarsılmaz desteklerini” yeniden teyit etti. Fransız haber ajansı AFP’nin aktardığı bilgilere göre müttefikler, Ukrayna’nın transatlantik güvenliğine kritik bir katkı sağladığını belirterek, ülkenin özgürlüğünü, egemenliğini ve toprak bütünlüğünü savunmaya devam edeceklerini açıkladı.
Trump’tan müttefiklere güvence: “Sizinle kalmak istiyoruz”
Zirve öncesinde ABD iç siyaseti ve dış politikasından kaynaklanan bazı soru işaretleri, ABD Başkanı Donald Trump’ın kapalı kapılar ardında müttefiklerine verdiği güvenceyle dağıldı. Zirvenin genel kurul oturumuna katılan üst düzey bir kaynağın aktardığına göre Trump, Avrupalı müttefiklerine hitaben net bir dille, “Biz sizinle kalmak istiyoruz” diyerek ABD’nin NATO’da kalma niyetini kesin olarak dile getirdi.
Zirve öncesi yaşanan gerilimlerin perde arkası
Yayınlanan ortak bildiri, aslında oldukça gergin saatlerin ardından uzlaşıyla sağlandı. ABD Başkanı Trump’ın, deklarasyon öncesindeki saatlerde bazı müttefik ülkelere yönelik hoşnutsuzluğunu açıkça dile getirdiği öğrenildi. Bu anlaşmazlıkların odağında, Washington’ın Grönland eyaletini satın alma arayışı ve bazı üye ülkelerin ABD ile İsrail’in İran’a yönelik yürüttüğü askeri operasyonlara yeterli düzeyde katkı sunmaması gibi stratejik kriz başlıkları yer alıyordu.
Bölgesel krizler: İran ve Hürmüz Boğazı maddesi
Zirvede küresel enerji hatlarının güvenliği de masaya yatırıldı. NATO müttefikleri, İran’a yönelik gerçekleştirilen nokta askeri operasyonlara ve darbelere destek verdiklerini açıklarken, küresel ticaretin aksamaması adına Tahran yönetiminden Hürmüz Boğazı’nı derhal uluslararası deniz trafiğine açmasını talep etti.
1949 yılında kurulan NATO’nun temel rüknü olan 5. madde, ittifak tarihi boyunca bugüne kadar yalnızca bir kez, 11 Eylül 2001’de ABD’ye yönelik gerçekleştirilen terör saldırılarının ardından Washington ile dayanışma amacıyla yürürlüğe sokulmuştu. Ankara’daki kritik zirve, değişen jeopolitik dengeler karşısında ittifakın geleceğini pekiştiren bir dönüm noktası oldu.
