İran’da devam eden savaşın yansımaları, Güneydoğu Asya’nın yükselen ekonomisi Vietnam’da özellikle günlük yevmiye ile çalışan (gig ekonomisi) kesimi ağır bir çıkmaza sürükledi. Hürmüz Boğazı’nın kapatılmasıyla ham petrol sevkiyatının durma noktasına gelmesi, Vietnam sokaklarındaki milyonlarca motosikletli sürücüyü ve düşük gelirli aileyi doğrudan etkiliyor.
“Hayatta Kalmak İmkansız”
Ho Chi Minh (Ho Şi Min) şehrinde “Be” adlı uygulama üzerinden motosikletli taksi şoförlüğü yapan Nguyen, sekiz saatlik mesai sonunda kazandığı 240 bin Vietnam dongunun (yaklaşık 9 dolar) yarısını yakıta harcadığını belirterek, “Bu parayla bu şehirde hayatta kalmam imkansız. Fiyatlar düşene kadar uygulamayı kapatıp çalışmayacağım” dedi. Ülkede dizel fiyatları iki katına çıkarken, benzin fiyatları da %30 oranında artış gösterdi.
Hükümetten Acil Müdahale
Huzursuzluğun artması üzerine Vietnam Başbakanı Pham Minh Chinh (Fam Min Çin), akaryakıttaki çevre vergilerini 15 Nisan’a kadar askıya aldığını duyurdu. Bu hamleyle hükümetin 273 milyon dolarlık bir gelirden feragat etmesi beklense de makroekonomik istikrarı korumak adına bu adımın zorunlu olduğu belirtiliyor.
Ekonominin Her Alanında Sarsıntı
Enerji krizi sadece ulaşımı değil, balıkçılıktan havacılığa kadar her sektörü vurdu:
- Havacılık: Vietnam Airlines ve Vietjet Air gibi havayolu şirketleri uçuşlarını azaltmak zorunda kaldı.
- Toplu Taşıma: Otobüs işletmeleri bilet fiyatlarına zam yapmasına rağmen zarar ettiklerini açıklıyor.
- Balıkçılık: Yakıt maliyetleri nedeniyle denize açılmakta zorlanan balıkçılar, bir de aracıların düşük talep bahanesiyle sunduğu düşük fiyatlarla mücadele ediyor.
Odun Ateşine Dönüş ve Ailelerin Bölünmesi
Düşük gelirli ailelerde tüp gaz fiyatlarının iki katına çıkmasıyla birlikte, birçok evde yemekler yeniden odun ateşinde pişirilmeye başlandı. Şehirlerde çalışan ebeveynlerin artan ulaşım maliyetleri nedeniyle köylerindeki çocuklarını ziyaret etme sıklığı azaldı, bu da sosyal bir kopuşu beraberinde getirdi.
Stratejik Enerji Bağımsızlığı Hedefi
Uzmanlar, Vietnam’ın petrol ihtiyacının %80’ini Kuveyt’ten karşıladığını ve bu krizin ülkenin enerji bağımsızlığı konusundaki eksikliğini yüzüne vurduğunu belirtiyor. Bu kapsamda, Vietnam’ın en büyük holdingi Vingroup, yüksek yakıt maliyeti riski nedeniyle LNG (sıvılaştırılmış gaz) santrali kurma planını iptal ederek kaynaklarını yenilenebilir enerjiye kaydırma kararı aldı.
Hanoi yönetimi, mevcut iki rafinerinin yetersizliğini gidermek için yeni rafineri yatırımlarını hızlandırmayı planlasa da, kısa vadede Vietnam halkı İran savaşının ekonomik bedelini ödemeye devam edecek gibi görünüyor.
