İsrail Hava Kuvvetleri Tedarik Bölümü Başkanı’nın açıklamaları, uluslararası toplumun İsrail’e yönelik silah ve askeri ekipman kısıtlamalarının diplomatik bir gerilimin ötesine geçerek doğrudan operasyonel bir tehdide dönüştüğünü ortaya koydu. Askeri kanatlardan sızan bilgilere göre, Roma Statüsü’ne taraf bazı ülkeler; elektronik kartlar, antenler ve kritik havacılık bileşenlerinin İsrail’e tedarikini durdurduğunu bildirdi.
Küçük bir elektronik kartın veya onaylı bir yedek parçanın eksikliğinin tüm bir uçak filosunun hangarda kalmasına yol açabileceği belirtiliyor. İsrail Hava Kuvvetleri’nin F-35, F-15 ve F-16 filolarında ABD merkezli ve küresel tedarik zincirlerine olan bağımlılığı, bu kısıtlamaların etkisini daha da belirgin hale getiriyor. Özellikle Lockheed Martin tarafından yönetilen uluslararası F-35 tedarik ağındaki hassas parçaların yerli imkanlarla ikame edilmesinin kısa vadede mümkün olmadığı ifade ediliyor.
Kara Kuvvetlerinde Yedek Parça ve Mühimmat Sıkıntısı
Kriz, hava kuvvetlerinin yanı sıra kara unsurlarında ve zırhlı araç filosunda da baş gösterdi. ABD yapımı D9 askeri buldozerlerinin yedek parça eksikliği nedeniyle işlevsiz kalması, bazı askeri üslerin “buldozer mezarlığına” dönüşmesine yol açtı. Yoğun operasyonel kullanım ve çatışma koşulları nedeniyle mekanik aksamları yıpranan araçların bakım süreçleri aksıyor.
Benzer şekilde İsrail üretimi olan Merkava tankları ile Namer ve Eitan zırhlı personel taşıyıcılarının gövdeleri yerli imkanlarla üretilse de; motor, şanzıman ve elektro-optik sistemlerde yabancı tedarikçilere bağımlılık devam ediyor. İsrail Devlet Kontrolörü Matanyahu Engelman’ın hazırladığı raporda, İsrail’in son yirmi yılda hammadde ve spesifik mühimmat üretimindeki yerli kapasitesini kaybettiği ve ithalata bağımlılığın operasyonel risk yarattığı vurgulandı.
Sessiz Kısıtlamalar ve Tedarikçi Reddi
İsrail savunma sanayii temsilcileri, resmi kararlarla ilan edilen ambargoların yanı sıra “sessiz ambargo” olarak adlandırılan geciktirme taktikleriyle de karşı karşıya kaldıklarını belirtiyor. Savunma şirketi Rafael’in Yönetim Kurulu Başkanı Yoav Turgeman, bazı yabancı tedarikçilerin parça üretimini açıkça reddettiğini, bazılarının ise siparişleri kabul etmesine rağmen teslimatları süresiz ertelediğini aktardı.
-
Almanya ve Avrupa Ülkeleri: Almanya’nın tank mühimmatı ve deniz kuvvetleri ekipmanlarına yönelik talepleri askıda tutması, İngiltere’nin ihracat lisanslarını sınırlandırması ve Hollanda’nın F-35 parçalarının transferine kısıtlama getirmesi operasyonel süreçleri zorlaştırıyor. İspanya, Kanada, Belçika, Slovenya ve Fransa da benzer kısıtlayıcı adımlar attı.
-
Küresel Tedarikçiler: Güneydoğu Asya’dan bir tedarikçinin, İsrail’in çatışma bölgesi olmasını gerekçe göstererek elektronik fünye üretiminde kullanılan özel pillerin sevkiyatını iki yıl boyunca durdurduğu kaydedildi.
Yerli Üretim ve Tersine Mühendislik Arayışı
İsrail Savunma Bakanlığı, parçaların temini için alternatif ülkeler arama, kritik bilesenleri stoklama ve tersine mühendislik yöntemleriyle yerli ikameler üretme yoluna gidiyor. Bu kapsamda Ashot Ashkelon ve Elbit Systems gibi yerli savunma şirketleriyle yüz milyonlarca şekellik yeni sözleşmeler imzalandı ve yerli tedarik hacmi artırıldı.
Ancak askeri uzmanlar, tersine mühendislik yönteminin mekanik parçalar ve basit bağlantı elemanlarında işe yarasa da; karmaşık jet motorları, aviyonik sistemler ve şifreli yazılımlar söz konusu olduğunda yetersiz kaldığına dikkat çekiyor. Çatışmaların uzamasıyla birlikte hassas parçalardaki birikmeli eksikliğin, ordunun genel savaşa hazırlık seviyesini doğrudan olumsuz etkilediği değerlendiriliyor.
