İran’da zenginleştirilmiş uranyum stoklarına ilişkin tartışmalar, santrifüj sayılarından ziyade gücün tanımı ve tavizlerin sınırı üzerine yoğunlaşmış durumda. Muhafazakâr kanat, mevcut stokları ülkenin bekası için vazgeçilmez bir güvenlik garantisi olarak görürken; reformist ve pragmatik kesimler, bu kozun somut siyasi ve ekonomik kazanımlara dönüştürülmemesi halinde ağır bir yüke dönüşeceği uyarısında bulunuyor.
“Sıfır zenginleştirme” kırmızı çizgi
İran resmi söylemi, uranyum zenginleştirmeyi sadece nükleer bir faaliyet değil, bilimsel ve siyasi bağımsızlığın bir simgesi olarak tanımlıyor. Bu nedenle Washington’ın “sıfır zenginleştirme” talebi, Tahran tarafından nükleer programın içinin boşaltılması girişimi olarak görülüyor. Dışişleri Bakanlığı yetkilileri, zenginleştirilmiş uranyumun ülke dışına çıkarılmasının hiçbir şekilde masada olmadığını vurgularken, ancak yaptırımların kalkması karşılığında zenginleştirme oranının düşürülmesinin tartışılabileceğini ifade ediyor.
Muhafazakârların tezi: Stoklar saldırıyı önlüyor
Ülkedeki sağ kanat siyasetçiler ve akademisyenler, nükleer stokların teslim edilmesinin krizleri bitirmeyeceğini, aksine balistik füzeler ve bölgesel nüfuz gibi konularda yeni taviz taleplerini tetikleyeceğini savunuyor. Bu kesime göre, uranyumun ülke içinde kalması askeri bir saldırıyı caydıran en önemli unsur. Tahran Üniversitesi’nden uzmanlar, uranyumun ülkeden çıkışının “bir sonraki saldırıyı hızlandıracağını” iddia ederek, Amerikan talepleri altında yürütülen bir müzakerenin anlamsız olduğunu dile getiriyor.
Pragmatik yaklaşım: Kozlar kazanca dönüşmeli
Diğer taraftan reformist aktivistler, elde tutulan yüksek oranlı uranyumun ancak bir anlaşma masasında karşılık bulduğunda değerli olduğunu savunuyor. Bu görüşe göre, uranyum stokları sonsuza kadar saklanmak için değil, yaptırımların kaldırılması ve ekonominin nefes alması için bir pazarlık aracı olarak kullanılmalı. Eski diplomatlar ise “uluslararası konsorsiyum” gibi ara formüllerle, İran’ın zenginleştirme hakkından vazgeçmeden uluslararası denetime açılmasının yollarının aranması gerektiğini belirtiyor.
Nükleer eşik ve caydırıcılık dengesi
İran yönetimi nükleer silah istemediğini her fırsatta yinelese de, zenginleştirme kapasitesini koruyarak “nükleer eşik ülke” konumunda kalmayı hedefliyor. Bu durum, Tahran’a doğrudan atom bombasına sahip olmadan, ona ulaşabilme potansiyelinin verdiği diplomatik ağırlığı sağlıyor. Ancak bu stratejinin İran’ı koruyan bir kalkan mı olduğu, yoksa ülkeyi sürekli bir çatışma ve yaptırım kıskacında mı tuttuğu sorusu, İran iç siyasetindeki derin bölünmenin merkezinde yer almaya devam ediyor.
