Küresel enerji ticaretinin kalbi sayılan Hürmüz Boğazı, İran ile ABD arasındaki gerilimin merkez üssü haline geldi. Ateşkesin sona ermesine günler kala İran’ın boğazı yeniden kapatma kararı, bölgedeki askeri hareketliliği ve gemi trafiğindeki durgunluğu zirveye taşıdı.
Yeni rotalar ve denetim mekanizması
Askeri ve stratejik uzmanlar, İran’ın boğazdaki kontrolünü sağlamak için geleneksel seyrüsefer yollarını modifiye ettiğini belirtiyor. İran’ın uyguladığı yeni trafik düzeninin detayları şunlardır:
- Mesafe ve Konum: Gemiler, İran kıyılarına daha yakın olan Larak ve Keşm adaları arasındaki dar koridora yönlendiriliyor. Bu durum, İran Deniz Kuvvetleri’ne her gemiyi yakından denetleme imkanı veriyor.
- Derinlik ve Mayın Riski: Eski geleneksel yolların sığlaşması ve bazı bölgelerdeki mayın riskleri, büyük petrol tankerlerini İran’ın belirlediği yeni ve kontrol edilebilir rotaları kullanmaya zorluyor.
- Askeri Müdahale: Devrim Muhafızları’na bağlı deniz birimlerinin, uyarıları dikkate almayan gemilere ateş açarak rotadan saptırdığı bildiriliyor. Son olarak Hindistan bandıralı iki tankerin geri çevrildiği, 20 geminin ise Umman kıyılarına sığındığı kaydedildi.
Trafik verilerinde keskin düşüş
Deniz trafiği izleme platformlarından alınan veriler, İran’ın kontrolcü tutumunun etkilerini net bir şekilde ortaya koyuyor:
- Boğazın “şartlı” açıldığı ilk duyuruda 20 gemi hareket halindeyken, yeni kapatma kararının ardından bu sayı 8 gemiye düştü.
- Beş adet yaptırım kapsamındaki petrol tankerinin geçişine izin verilmesi ise uzmanlar tarafından gerilimi tamamen koparmamaya yönelik bir “nabız ölçme” hamlesi olarak yorumlanıyor.
ABD’nin “liman ablukası” stratejisi
İsrail ve ABD ittifakının stratejisi, Hürmüz Boğazı’nın içinde doğrudan bir çatışmadan ziyade İran’ın ana ticaret damarlarını kesmeye odaklanmış durumda. ABD ablukası özellikle şu iki stratejik noktada yoğunlaşıyor:
- Bender Abbas Limanı: İran’ın en büyük ticari kapısı.
- Cask Limanı: Petrol ihracatının kritik merkezi.
Bölgedeki dev askeri yığınak
Ateşkesin uzatılmaması ihtimaline karşı ABD, bölgedeki askeri varlığını son yılların en yüksek seviyesine çıkardı. Mevcut güç unsurları arasında:
- USS Gerald Ford uçak gemisi ve beraberindeki iki destroyer Kızıldeniz’e giriş yaptı.
- Bölgede toplam 3 uçak gemisi, 14 destroyer ve amfibi hücum gemileri bulunuyor.
- Japonya’dan bölgeye sevk edilen Miguel Keith adlı helikopter gemisi, özellikle mayın temizleme görevleri için konuşlandırıldı.
22 Nisan’daki ateşkes süresi dolmadan önce Pakistan aracılığıyla yürütülen diplomatik çabalar sürse de, İran’ın uranyum teslimatını reddetmesi ve boğazı kapatması, diplomatik çözüm umutlarını zayıflatıyor.
