Iraklı araştırmacı Eyad Al-Anbar tarafından kaleme alınan “Güç ve Nüfuz Mücadelesinde Irak: ABD ve İran Kıskacı” başlıklı araştırma, Irak Başbakanı Ali Zeydi’nin ülkesini Washington ile Tahran arasındaki keskin kutuplaşmadan uzak tutma ve dış politikada denge kurma çabalarını mercek altına alıyor.
Araştırmaya göre; 2003 yılında Saddam Hüseyin rejiminin devrilmesiyle açılan alan, İran’ın Irak’taki siyasi, askeri ve toplumsal nüfuzunu inşa etmesine imkan tanıdı. Ancak 2020 yılında Kasım Süleymani ve Ebu Mehdi el-Mühendis’in öldürülmesi, Suriye’de Beşar Esad rejiminin düşmesi ve bölgesel dengelerin değişmesi, Tahran’ın Irak üzerindeki doğrudan müdahale kapasitesini kademeli olarak geriletti.
Washington’ın değişen stratejisi ve Trump dönemi
İran’ın bölgesel nüfuz hatlarında yaşanan kırılmalara rağmen Irak’ı ulusal güvenliğinin temel bir unsuru olarak görmeye devam ettiği belirtilen çalışmada, ABD’nin de Donald Trump’ın yeniden başkan seçilmesiyle Irak politikalarında daha doğrudan bir hat izlediği vurgulanıyor.
Özellikle Nuri el-Maliki’nin hükümet kurma çabalarına karşı çıkan Washington yönetimi, iş dünyası kökenli Ali Zeydi’nin başbakan olarak atanmasını olumlu karşıladı. Trump yönetimi, Irak’ta bağlantılı silahlı grupların hükümette yer almaması ve silahların devlet kontrolüne alınması şartıyla Bağdat ile stratejik ortaklığı derinleştirme mesajı verdi.
Washington’dan Tahran’a mekik diplomasisi
Başbakan Ali Zeydi’nin göreve geldikten sonra ilk yurt dışı ziyaretini Tahran veya komşu ülkeler yerine Washington’a yapması, Irak’ın dış politika önceliklerindeki değişimi gösteren en önemli işaretlerden biri olarak değerlendiriliyor. Zeydi, Beyaz Saray’da Donald Trump ile görüşmesinin ardından Tahran’a geçerek İranlı yetkililerle bir araya geldi.
Çalışmada, Zeydi hükümetinin karşı karşıya olduğu temel sınamalar şu şekilde özetleniyor:
-
Silahların Devlet Kontrolüne Alınması: Devlet otoritesi dışında hareket eden ve zaman zaman ABD tesislerini veya bölgesel hedefleri vuran milis grupların silahsızlandırılması.
-
Ekonomik Ağlar ve Kaçakçılık: Dolar ve petrol kaçakçılığı yapan kayıt dışı finansal ağların çökertilmesi.
-
Kurumsal Diplomasi: İran ile ilişkilerin kayıt dışı kanallar ve örgütler üzerinden değil, resmi devlet diplomasisi üzerinden yürütülmesi.
“Önce Irak” vizyonu ve geleceğin belirsizliği
Araştırmada, İran’ın Irak’taki siyasi müdahalelerden geri çekilmek zorunda kalsa bile ekonomik çıkarlarını korumak isteyeceği ve bölgesel güvenlik algısı nedeniyle Irak’tan tamamen vazgeçmeyeceği ifade ediliyor.
“Önce Irak” söyleminin lafta kalmayıp fiili bir politikaya dönüşebilmesi için Bağdat’ın kendisini bölgesel bir çatışma sahası olmaktan çıkarıp bir kesişim noktasına dönüştürmesi gerektiği vurgulanıyor. Irak’ın ABD ile İran arasında bir savaş alanı olmaktan çıkıp çıkmayacağını ise Bağdat’taki siyasi aktörlerin iç birliği ve devlet otoritesini ne ölçüde tesis edebileceği belirleyecek.
