Irak’ın birçok kentinde vahşi çöp depolama alanları, geri dönüştürülebilir atıkların toplandığı noktalar olmanın ötesinde, derin yoksullukla mücadele eden yüzlerce ailenin hayatta kalma sahasına dönüştü. Sağlık ve güvenlik risklerinin en üst düzeyde olduğu metan gazı ve duman altındaki çöplüklerde çalışan aileler ve çocuklar, geçimlerini bu tehlikeli atık yığınlarının arasından sağlamaya çalışıyor.
Günde 7 dolara duman ve zehir altında mesai
Çöplüklerde atık toplayan işçilerden Ebu Hüseyin, 1990’lı yıllardan bu yana herhangi bir sosyal güvencesi veya maaşı olmadan bu işi yaptığını anlatıyor. Hurda demir ve plastik toplayarak günde en fazla 10 bin Irak dinarı (yaklaşık 7 dolar) kazanabildiğini belirten Ebu Hüseyin, “Eğer bu çöpleri toplamasaydık açlıktan ölürdük” sözleriyle çaresizliklerini özetliyor.
Zorlu şartlar yetişkinlerle sınırlı kalmayıp çocukları da içine çekiyor. Okul sıralarında olması gerekirken ailesiyle birlikte atık toplayan Fatıma adındaki küçük kız çocuğu, en büyük hayalinin çöplüklerden kurtulup yeniden okuluna dönebilmek olduğunu dile getiriyor.
Toplumsal dışlanma ve biyolojik riskler
Mustansıriyye Üniversitesi Sosyal Antropoloji Bölümü Öğretim Üyesi Dr. Şakir Şahin, çöplüklerde çalışan bireylerin hem psikolojik hem de sosyolojik açıdan ağır bir tecrit yaşadığını vurguladı. Bu kişilerin toplumun en dış çeperine itilmiş hissettiğini kaydeden Şahin, “Toplumsal sınıflandırma teorisi gereği kirli ortamlarla temas edenler ötekileştiriliyor; bu da bireylerde derin bir aşağılık duygusu ve içe kapanma yaratıyor” değerlendirmesinde bulundu.
Sorunun hem toplumsal hem de idari boyutları olduğuna dikkat çeken Şahin, şunları kaydetti:
- Üniversite mezunlarının dahi istihdam edilemediği ülkede, işsizlik ve sosyal yardım yetersizliği aileleri bu tehlikeli işe zorluyor.
- Atık toplayan işçiler enfeksiyon, zehirli duman ve kesici maddeler nedeniyle ağır biyolojik tehlikeler altında bulunuyor.
- Hak savunuculuğu iddiasındaki bazı sivil toplum kuruluşları ve elitler, çöplüklerde çalışan kadınların durumunu görmezden gelerek çifte standart uyguluyor.
Devletin kapsamlı bir sosyal destek programı oluşturmaması, atık yığınları arasındaki bu hayatta kalma mücadelesinin nesilden nesile aktarılan kronik bir drama dönüşmesine yol açıyor.
