Dünyanın seyrini değiştiren 11 Eylül 2001 saldırılarının üzerinden geçen çeyrek asır, Orta Doğu ve İslam dünyasında ağır faturalar bıraktı. Bu süreçte güvenlik krizlerinin en derin hissedildiği ülkelerin başında gelen Yemen; merkezi otoritenin zayıflaması, terör örgütü El-Kaide’nin faaliyetleri ve ardından patlak veren Husi isyanıyla birlikte 25 yılı aşan bir istikrarsızlık döngüsünün içine sürüklendi.
Ekim 2000’de Aden Limanı’nda gerçekleşen USS Cole saldırısının ardından Washington’ın doğrudan hedefi haline gelmekten dönemin cumhurbaşkanı Ali Abdullah Salih’in yürüttüğü denge diplomasisiyle kurtulan Yemen, terörle mücadele ortaklığı çerçevesinde yıllarca ABD ile koordinasyon yürüttü. Ancak Irak’ın işgali ve bölgesel güç dengelerinin sarsılması, ülkede mezhep temelli silahlı hareketlerin hızla zemin kazanmasına yol açtı.
Salih döneminden bugüne güç boşluğu
Ali Abdullah Salih yönetiminin El-Kaide ve Husi hareketine karşı uyguladığı “kısmi baskı ve dengeleme” stratejisi, devlet mekanizmasının uzun vadede aşınmasını engelleyemedi. 2004’te başlayan Husi isyanları, 2006’da El-Kaide yöneticilerinin cezaevinden kaçışı ve 2009’da Arap Yarımadası El-Kaidesi’nin (AQAP) kuruluşu Yemen’i uluslararası kamuoyunun ana güvenlik kaygılarından biri haline getirdi.
2011 halk ayaklanmasının ardından başlayan geçiş süreci, ulusal diyalog çabalarına rağmen Eylül 2014’te Husilerin başkent Sana’yı ele geçirmesiyle tamamen tıkandı. Ülkenin kuzeyi geniş ölçüde Husi kontrolüne geçerken, güney ve doğu vilayetlerinde yaşanan otorite boşlukları radikal grupların hareket alanını genişletti.
Husiler ve El-Kaide arasında pragmatik ittifak iddiası
Yemenli araştırmacı Nadwa Dawsari’nin ABD Temsilciler Meclisi Dışişleri Komitesi’ne sunduğu raporda, sahadaki aktörler arasındaki ideolojik karşıtlığa rağmen gelişen tehlikeli iş birliklerine dikkat çekildi. Raporda, Husilerin Afrika Boynuzu’nda insan ve lojistik ağları kurduğu ve Yemen’deki El-Kaide ile Somali’deki Eş-Şebab örgütleriyle teknik düzeyde temas sağladığı öne sürüldü.
BM Uzmanlar Paneli raporlarına da yansıyan verilere göre dikkat çeken tespitler şunlar:
- Teknoloji transferi: Husilerin, Afrika Boynuzu ve Yemen genelindeki silahlı unsurlara İHA tedariki, bakım ve teknik eğitim desteği sunduğu kaydedildi.
- İHA kullanımında sıçrama: Arap Yarımadası El-Kaidesi’nin 2023’ten bu yana insansız hava aracı saldırılarını yüzde 300’ün üzerinde artırdığı bildirildi.
- İstihbarat ve koordinasyon: Taraflar arasında hükümet güçlerine yönelik saldırılarda bilgi paylaşımı ve güvenli sığınak sağlama konusunda mutabakatlar yapıldığı iddia ediliyor.
Babülmendep ve Kızıldeniz hattında yeni riskler
Son olarak eylül ayı başında Taiz’in batı kırsalında ve Muha kenti yönünde tırmanan Husi saldırıları, Kızıldeniz ile Babülmendep Boğazı’nın güvenliğini bir kez daha doğrudan riske attı. Askeri analistler, bu operasyonların bölgedeki çatışmaları genişleterek deniz ticaret yollarını baskı altına almayı hedeflediğini belirtiyor.
Hürmüz Boğazı’ndaki gerilimlerin ardından Kızıldeniz hattındaki kırılganlığın küresel ticareti tehdit ettiğine işaret edilirken, Yemen krizinin yalnızca meşru ulusal devlet otoritesinin yeniden inşası ve uluslararası toplumun kalıcı güvenlik adımları atmasıyla aşılabileceği vurgulanıyor.
