Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü’nün (NATO) son yıllardaki en kritik ve hassas buluşmalarından biri olan liderler zirvesi, Türkiye’nin ev sahipliğinde başkent Ankara’da başladı. Amerika Birleşik Devletleri ile İran arasında tırmanan askeri gerilimin ve savunma harcamalarının gölgesinde açılışı yapılan zirvede, küresel deniz ticaret hatlarının güvenliği öncelikli gündem maddesi oldu.
Erdoğan’dan küresel güvenliğe tam taahhüt
Zirvenin açılış konuşmasını gerçekleştiren Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Türkiye’nin ittifak içindeki stratejik rolünü ve bölgesel istikrara katkılarını vurguladı. Türkiye’nin müttefiklerine yönelik kara ve deniz tehditlerine karşı ortak güvenlik şemsiyesini desteklemeye devam edeceğini belirten Erdoğan, Rusya ile savaş halinde olan Ukrayna’nın askeri ihtiyaçlarının karşılanmasına yönelik projelere de Ankara’nın tam destek verdiğini yineledi.
Türkiye, Hürmüz Boğazı’nda mayın temizliğine hazır
Konuşmasında Orta Doğu’da tırmanan enerji krizine de değinen Cumhurbaşkanı Erdoğan, küresel ticaretin kilit noktası olan Körfez hattı için stratejik bir teklifte bulundu. Türkiye’nin, İran eksenindeki gerilim nedeniyle Hürmüz Boğazı’nda gerçekleştirilecek olası bir askeri mayın temizleme operasyonuna doğrudan katılmaya hazır olduğunu ilan etti.
Erdoğan ayrıca, ABD Başkanı Donald Trump’ın Tahran yönetimiyle yeni bir uzlaşı sağlama yolundaki kararlı duruşunu takdir ettiklerini belirtti. İran ile yaşanan son askeri sürtüşmelerde Türkiye’nin hava savunma sistemlerine ek bataryalarla destek veren ABD, İspanya, Almanya ve İtalya’ya müttefiklik dayanışması adına teşekkürlerini iletti.
NATO ve CENTCOM’dan iran’a ortak ambargo hat tasavvuru
NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, Ankara’daki temaslar sürerken müttefiklerin Hürmüz Boğazı’nı uluslararası deniz trafiğine açık tutma konusunda kesin bir kararlılık içinde olduklarını vurguladı. Rutte, ABD ordusunun son olarak İran mevzilerine yönelik düzenlediği hava operasyonlarını, ticari seyrüsefer güvenliğinin korunması adına “mutlak bir zorunluk” olarak nitelendirdi.
Zirve sabahında ABD Merkez Komutanlığı (CENTCOM), Hürmüz Boğazı’ndaki ticari gemilere yönelik saldırılara misilleme olarak İran genelindeki 80’den fazla stratejik hedefin akıllı mühimmatlarla başarılı bir şekilde vurulduğunu teyit etmişti. ABD Başkanı Trump ise Tahran ile olan mutabakat muhtırasının bittiğini ve İran’ın nükleer bir güç olmasına asla izin vermeyeceklerini ilan etti.
Bir sonraki NATO zirvesi iptal mi edilecek?
Ankara’daki diplomatik kulislerde, ittifakın geleceğine dair çarpıcı bir iddia da tartışılmaya başlandı. Amerikan Bloomberg ajansının ittifak kaynaklarına dayandırdığı kulis bilgilerine göre; NATO, önümüzdeki yıl yapılması planlanan olağan yıllık zirvesini tamamen iptal etmeyi veya ileri bir tarihe ertelemeyi masaya yatırdı.
Trump ve Arnavutluk endişesi
Gelecek zirvenin ertelenmesi arayışının arkasında, ABD Başkanı Trump’ın zirve platformlarını Avrupalı müttefiklerin savunma harcamalarını sert bir dille eleştirmek için kullanmasından duyulan endişe yer alıyor. Bir sonraki zirveye ev sahipliği yapması planlanan Arnavutluk’un, NATO içinde gayrisafi yurt içi hasılasına oranla savunmaya en az bütçe ayıran müttefiklerden biri olması bu kaygıyı daha da tetikliyor.
Başkan Trump’ın Ankara’ya sadece Cumhurbaşkanı Erdoğan ile olan yakın şahsi dostluğu müttefiklik ilişkileri sebebiyle geldiğini açıklaması ve transatlantik ittifakın yük paylaşımı adaletsizliğine yönelik eleştirilerini sürdürmesi, diplomatları yıllık liderler buluşmalarının formatını değiştirmeye zorluyor. NATO Askeri Komite Başkanı Giuseppe Cavo Dragone ise Arnavutluk seçeneğinin hala masada olduğunu ancak takvimin esnetilmesi yönündeki müzakerelerin sürdüğünü doğruladı. Zirvenin Ankara Bildirisi’nde bir sonraki buluşmanın yerine dair bir ifadenin yer almaması da bu belirsizliği kanıtlar nitelikte.
