İran’a yönelik askeri operasyonlar ve Hürmüz Boğazı’ndaki trafik kesintisi, üç kıtada günlük yaşamın temel direklerini sarsmaya devam ediyor. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) Başkanı Fatih Birol, Avrupa’nın elinde sadece 6 haftalık uçak yakıtı kaldığına dair sert bir uyarı yayımladı. Her ne kadar İran Cuma günü boğazı tekrar açtığını duyursa da, haftalar süren tıkanıklığın yarattığı hasar küresel piyasalarda derin izler bıraktı.
Havacılık sektörü yaz sezonu öncesi alarmda
Fatih Birol, yakıt kıtlığı nedeniyle uçuş iptallerinin ve sefer aksamalarının kaçınılmaz olduğunu, modern çağın en büyük enerji krizlerinden biriyle karşı karşıya kalındığını belirtti. Bu durum havacılık devlerinin bilançolarına ağır darbe vurdu:
- EasyJet: Sadece yakıt maliyetlerindeki artış nedeniyle bir ayda 33,8 milyon dolar ek yükle karşılaştı; toplam zararın 730 milyon doları aşması bekleniyor.
- SAS: Bu ay içinde binden fazla uçuşunu iptal etmek zorunda kaldı.
- Ryanair: İkmal garantisi verilememesi durumunda uçuşların %10 oranında azaltılabileceğini duyurdu.
İngiliz çiftçisi iflasın eşiğinde
Kriz, İngiltere’de gıda güvenliğini de tehdit ediyor. Yakıt fiyatlarının ikiye katlanması ve gübre maliyetlerinin %30 artması, çiftçileri üretim alanlarını daraltmaya zorladı. Rutland bölgesindeki buğday üreticileri, ekim alanlarını %75 oranında azalttıklarını belirterek süreci “sonu belirsiz bir kumar” olarak tanımladı. İngiltere Ulusal Çiftçiler Birliği (NFU), yerel üretimin düşmesiyle ithalata bağımlılığın artacağı ve ailelerin yüksek enflasyon altında ezileceği uyarısında bulundu.
Japonya’da tıbbi malzeme stokları tükeniyor
Asya tarafında ise kriz hastanelere kadar ulaştı. Tıbbi ürünlerin ana maddesi olan neft (nafta) tedarikindeki aksamalar Japonya’da sağlık sistemini kilitledi:
- Eldiven ve Şırınga Kısıtlaması: Dağıtım şirketleri aşırı stoklamayı önlemek için satışlara sınırlama getirdi.
- Stratejik Rezervler: Japon hükümeti acil durum stoklarından 50 milyon tıbbi eldiveni piyasaya sürmeye hazırlanıyor.
- Diyaliz Tehlikesi: Doktorlar, diyaliz tüpleri ve serumlar gibi hayati malzemelerin 1-2 ay içinde tamamen tükenebileceğini, bunun da tedavi reddine yol açabileceğini ifade ediyor.
Siyasi olarak sağlanan geçici ateşkesler ve Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması umutları yeşertse de, küresel tedarik zincirindeki kırılmanın onarılmasının aylar süreceği tahmin ediliyor.
