İspanya, İsrail ile Avrupa Birliği (AB) arasındaki ticari ve siyasi ilişkilerin temelini oluşturan Ortaklık Anlaşması’nın askıya alınması için diplomatik taarruz başlattı. Başbakan Pedro Sanchez liderliğindeki Madrid yönetimi, Gazze’de iki yıldır devam eden süreci “insani bir felaket” olarak nitelendirerek, İsrail’in uluslararası hukuku ihlal ettiğini ve bu nedenle AB’nin imtiyazlı ortağı olamayacağını savunuyor.
Diplomatik “tabular” yıkılıyor
Avrupa’nın İsrail’e yönelik geleneksel tutumu, 1917’deki Balfour Deklarasyonu ve İkinci Dünya Savaşı sonrası şekillenen “tarihi sorumluluk” üzerine kuruluydu. Ancak İspanya; İrlanda ve Slovenya ile birlikte hareket ederek bu yerleşik düzeni sorguluyor. Madrid’in bu çıkışı, Avrupa başkentlerinde “ahlaki bir bağımsızlık ilanı” olarak yorumlanıyor.
Ekonomik yaptırım tehdidi masada
AB, halihazırda İsrail’in en büyük ticari ortağı konumunda bulunuyor. 2022 verilerine göre iki taraf arasındaki ticaret hacmi yaklaşık 46,8 milyar avro seviyesinde. Ortaklık Anlaşması’nın feshedilmesi veya askıya alınması durumunda İsrail ekonomisini bekleyen kritik riskler şunlar:
- Gümrük Ayrıcalıklarının Kaybı: İsrail menşeli teknoloji ve tarım ürünleri Avrupa pazarında rekabet gücünü yitirebilir.
- Bilimsel İzolasyon: İsrail, AB’nin 95 milyar avroluk Ufuk Avrupa (Horizon Europe) araştırma programından çıkarılma riskiyle karşı karşıya.
- Yatırımcı Kaçışı: Diplomatik belirsizlik, özellikle İsrail’in lokomotif sektörü olan yüksek teknoloji (high-tech) alanındaki Avrupalı yatırımları durdurabilir.
“Çifte standart” eleştirisi
İspanya Dışişleri Bakanı Jose Manuel Albares, Lüksemburg’daki AB toplantısında yaptığı açıklamada, Rusya’nın Ukrayna operasyonuna gösterilen tepkinin benzerinin İsrail’e de gösterilmesi gerektiğini vurguladı. Albares, “Eğer harekete geçmezsek ahlaki otoritemizi ve inandırıcılığımızı kaybederiz” diyerek Brüksel’i tutarlı olmaya çağırdı.
Macaristan engelinin kalkması süreci hızlandırdı
Avrupa kulislerinde, İsrail’in AB içindeki en büyük destekçilerinden biri olan Viktor Orban‘ın Macaristan’da iktidarı kaybetmesinin, Madrid’in elini güçlendirdiği belirtiliyor. Karar için 27 üye ülkenin oy birliği gerekse de, İspanya ve İtalya gibi büyük ekonomilerin sertleşen tutumu, Brüksel üzerinde benzeri görülmemiş bir baskı oluşturuyor.
Öte yandan, Avrupa genelinde yükselen toplumsal tepki de rakamlara yansıdı. AB vatandaşlarının imzaladığı ve İsrail ile ortaklığın bitirilmesini talep eden resmi dilekçedeki imza sayısı 1 milyonu aşarak yasal sınırın üzerine çıktı.
