Hürmüz Boğazı’ndaki gerilim, küresel bir ekonomik savaşa dönüşmüş durumda. ABD’nin 13 Nisan’da başlattığı deniz ablukasıyla İran limanlarını dünya ticaretinden izole etme girişimi, bölgede askeri ve mali bir satranç oyununu tetikledi. Donald Trump, İran’ın günlük 500 milyon dolar kaybettiğini ve nakit arayışında olduğunu savunsa da sahadaki veriler daha karmaşık bir tablo çiziyor.
Petrol gelirlerinde paradoksal artış
Ablukaya rağmen İran’ın petrol gelirleri, savaş öncesi döneme göre yüzde 40 oranında artış gösterdi. Bunun en temel sebebi, savaş nedeniyle tırmanan petrol fiyatları.
- Savaş Öncesi: Günlük yaklaşık 115 milyon dolar gelir (Varil fiyatı düşükken).
- Güncel Durum: Varil fiyatının 100 doları aşmasıyla, abluka altındaki sınırlı ihracata rağmen geçen ay kazanılan toplam miktar 4,97 milyar dolara ulaştı.
- Yüzer Stoklar: İran’ın halihazırda dünya denizlerinde dolaşan 160 ila 170 milyon varillik bir “yüzer stoku” bulunuyor. Uzmanlar, yeni sevkiyat yapılmasa bile bu stokların satışıyla Tahran’ın ağustos ayına kadar nakit akışı sağlayabileceğini öngörüyor.
Yeni gelir kapısı: Boğaz geçiş ücretleri
Tahran yönetimi, mart ayında Hürmüz Boğazı’nda tek taraflı olarak yürürlüğe koyduğu “geçiş ücreti” sisteminden ilk tahsilatlarını yapmaya başladı. Bazı gemilerin ödemelerini Çin para birimi “Yuan” üzerinden gerçekleştirdiği bildirilirken, bu durum İran’ın Amerikan ambargosunu aşmak için kullandığı finansal alternatiflerden biri olarak öne çıkıyor.
Asimetrik savaş: “Hızlı Botlar” ve mayınlar
İran’ın askeri stratejisi, devasa ABD donanmasına karşı “asimetrik” unsurlara dayanıyor.
- Vur-Kaç Taktikleri: Tahran, geleneksel donanması zarar görmüş olsa da sayıları binleri bulan hızlı saldırı botlarını (Hızlı Botlar) strateji merkezine koydu. Kıyı tünellerinde saklanan bu botlar, büyük konteyner gemilerini durdurmak ve el koymak için kullanılıyor.
- Mayın Tehlikesi: Pentagon, boğazın mayınlardan temizlenmesinin en az 6 ay süreceğini tahmin ediyor. GPS teknolojisiyle yerleştirilen gizli mayınlar, seyrüsefer güvenliğini imkansız hale getirerek küresel navlun fiyatlarını tetikliyor.
Trump üzerindeki zaman baskısı
Uzmanlar, zamanın Trump’ın aleyhine işlediğine dikkat çekiyor. ABD Başkanı, Kongre onayı olmadan dış operasyon sürdürme yetkisinin (60 gün) sonuna yaklaşıyor. Ayrıca, küresel enerji arzındaki günlük 12 milyon varillik devasa açık ve 100 dolara dayanan petrol fiyatları, hem müttefiklerin hem de Amerikan kamuoyunun sabrını zorluyor. İran tarafı ise yüksek enerji fiyatlarının yaratacağı enflasyonist baskının, Washington’ı geri adım atmaya zorlayacağına güveniyor.
