Fransa’nın Nantes şehrinden yükselen itirazlar, sömürge döneminde köleleştirilenlerin torunlarının “onarıcı adalet” talebiyle devasa bir tazminat mücadelesini dünya gündemine taşıdı.
“Siyah Ferman” ve insanlık dışı yasalar
Fransa’nın sömürgeci geçmişinin temelinde, 1685 yılında yürürlüğe giren ve “Siyah Ferman” olarak bilinen tarihi belge yer alıyor. İnsanları “taşınabilir mal” statüsüne sokan bu yasal düzenleme, kaçmaya çalışan kölelere kulak kesilmesi ve uzuv kesme gibi ağır cezalar öngörüyordu. Bugün bu karanlık mirasın varisleri, sadece bir özür değil, atalarından zorla alınan servetin geri iadesini talep ediyor.
Haiti: Özgürlüğünü parayla satın alan ülke
Tarihin en çarpıcı adaletsizliklerinden biri Haiti örneğinde yaşandı. 1804 yılında bağımsızlığını kazanan Haiti, Fransa tarafından tanınmak için 1825 yılında ağır bir bedel ödemeye zorlandı. Dönemin Fransa Kralı 10. Charles, savaş gemileri eşliğinde Haiti’yi 150 milyon altın frank ödemeye mahkûm etti. Haiti, bu “bağımsızlık borcunu” ancak 1947 yılında bitirebildi. Yapılan araştırmalar, bu paranın günümüzdeki değerinin en az 21 milyar dolar olduğunu, kaybedilen ekonomik büyüme potansiyelinin ise 115 milyar doları bulduğunu gösteriyor.
Eyfel Kulesi ve sömürge parası
Fransa’nın sembol yapılarından biri olan Eyfel Kulesi’nin inşasıyla ilgili ortaya çıkan bulgular ise tartışmaları derinleştiriyor. Haiti’den tahsil edilen paraları yöneten Fransız bankasının, aynı dönemde kulenin finansmanında kritik rol oynadığı belirtiliyor. Bu durum, sömürge bölgelerinde yoksulluk oranı yüzde 60’lara yaklaşırken, Paris’in ihtişamının bu kaynaklarla inşa edildiği eleştirilerini güçlendiriyor.
“Maddi borç mu, ahlaki borç mu?”
Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ve önceki yönetimler, köleliği “insanlığa karşı işlenmiş bir suç” olarak kabul etse de, iş mali tazminatlara geldiğinde geri adım atıyor. 2015 yılında eski Cumhurbaşkanı François Hollande’ın “borcumuzu ödeyeceğiz” ifadesini kullanması üzerine Haitililerin “Ahlak değil, para istiyoruz” pankartlarıyla cevap vermesi, meselenin sembolik bir özürden çok daha fazlası olduğunu kanıtlıyor.
2026 yılı itibarıyla sıkışan Paris yönetimi için soru artık geçmişi kabul edip etmemek değil, bu geçmişin milyarlarca euroluk faturasını ödeyip ödememek olarak görülüyor.
