Kremlin Sözcüsü Dmitri Peskov, Rusya’nın İran’daki zenginleştirilmiş uranyum stoklarını kendi topraklarına taşıma ve sivil yakıta dönüştürme önerisinin Washington tarafından reddedildiğini açıkladı. İlk kez geçtiğimiz Haziran ayında gündeme getirilen ve bu hafta tazelenen teklif, nükleer krizin aşılması için stratejik bir çıkış yolu olarak sunulmuştu. Ancak Trump yönetimi, bu formülün İran’ın nükleer kapasitesine dair uzun vadeli güvenlik endişelerini gidermediği gerekçesiyle öneriye sıcak bakmadı.
Müzakerelerde “süre” çıkmazı
İslamabad’da geçtiğimiz Cumartesi günü gerçekleştirilen ve ABD Başkan Yardımcısı JD Vance’in anlaşma sağlanamadan ayrıldığı görüşmelerde, nükleer programın askıya alınma süresi temel uzlaşmazlık noktası oldu. Tarafların masadaki teklifleri arasındaki uçurum derinliğini koruyor:
- ABD’nin Şartı: İran’ın uranyum zenginleştirmeyi 20 yıl boyunca tamamen durdurması ve yaptırımların bu süreçte kademeli olarak gevşetilmesi.
- İran’ın Teklifi: Nükleer faaliyetlerin en fazla 5 yıl süreyle askıya alınması ve sivil nükleer hakların tanınması.
Washington’ın “Kırmızı Çizgileri”
ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, nükleer programın denetimi ve Hürmüz Boğazı’nın seyrüsefere açılması konularında esneklik payı olmadığını yineledi. Vance, “Top artık İran’ın sahasında. Nükleer silaha sahip olmayacaklarını söylemek kolay ancak bunu garanti altına alacak mekanizmayı kurmak bizim için asıl mesele,” diyerek denetim protokollerindeki sert tutumu vurguladı.
Rusya’nın “sivil yakıt” formülü
Rusya Dışişleri Bakanlığı, geçtiğimiz yıldan bu yana İran’ın stoklarını tahliye ederek sivil reaktörler için yakıta dönüştürmeyi teklif ediyordu. Moskova, bu hamlenin İran’ın nükleer silah elde etme kapasitesine dair şüpheleri ortadan kaldıracağını savunsa da, Washington yönetimi bu sürecin Rusya kontrolünde yürümesine mesafeli yaklaşıyor. Tahran ise her türlü kararın ABD ile varılacak kapsamlı bir anlaşmaya ve ekonomik yaptırımların kaldırılmasına bağlı olduğunu belirtiyor.
