ABD ve İran arasındaki müzakere süreci, diplomatik bir yol ayrımına gelmiş durumda. Trump’ın “önümüzdeki iki gün içinde inanılmaz şeyler göreceksiniz” şeklindeki gizemli açıklaması, gözleri İslamabad ve Tahran hattındaki mekik diplomasisine çevirdi. Sekiz uzman ve analistin katıldığı stratejik değerlendirme toplantısında, müzakerelerin stratejik olarak çökmediği, ancak taktiksel bir tıkanma yaşadığı vurgulandı.
İki senaryo: Çerçeve anlaşma mı, askeri tırmanış mı?
Pentagon’un eski danışmanlarından Heyam Nevas’a göre, Trump’ın işaret ettiği süreç iki uç noktadan birine evrilecek: Ya bir “çerçeve anlaşma” ile diplomatik başarı ilan edilecek ya da Trump yönetiminden çok daha sert ve ciddi bir askeri tırmanış hamlesi gelecek. Nevas, ABD Başkan Yardımcısı JD Vance’in İslamabad müzakerelerinden çekilmesinin arkasında yatan asıl nedenin “sınırlı yetkiler” olduğunu belirterek, Cumhuriyetçi Parti’nin 2015’teki nükleer anlaşmanın ötesine geçmeyen hiçbir metne onay vermeyeceğini ifade etti.
“Taktiksel engel, stratejik kararlılık”
Doha Lisansüstü Araştırmalar Enstitüsü’nden Dr. İbrahim Freihat, siyasi söylem ile sahadaki mekik diplomasisi arasındaki farka dikkat çekti. Freihat, “Müzakereler taktiksel olarak tıkandı ancak stratejik olarak çökmedi” diyerek, tarafların hala masada kalmak istediğini, çünkü anlaşmasızlık senaryosunun herkes için çok daha kötü sonuçlar doğuracağını savundu.
İran’ın söylem değişikliği ve “Kutsal Üçlü”
Cezire Çalışmaları Merkezi’nden Dr. Lika Mekki, Pakistan Ordu Komutanı Asım Münir’in Tahran ziyaretini “niteliksel bir değişim” olarak tanımladı. Mekki, İran’ın artık “kırmızı çizgiler” yerine “gerçekçi talepler” üzerinden konuştuğunu, bunun da İran müzakere tarzında önemli bir semantik kayma olduğunu belirtti.
Öte yandan, Carnegie Uluslararası Barış Vakfı’ndan Dr. Hişam el-Gannam, Trump’ın iç politikada “zafer” olarak pazarlayabileceği üç temel şartı (Kutsal Üçlü) şöyle sıraladı:
- Uranyum zenginleştirmenin durdurulması.
- Zenginleştirilmiş uranyumun ülke dışına çıkarılması.
- Hürmüz Boğazı’nın kalıcı olarak trafiğe açılması.
“Masada olmayan, menüde olur”
Uzmanlar, Washington ve Tahran arasındaki ikili bir anlaşmanın, bölgesel güçler dahil edilmediği sürece kalıcı bir barış getirmeyeceği konusunda hemfikir. Akademisyen Dr. Ali Murad, herhangi bir uzlaşmanın İsrail’in bölge üzerindeki üstünlüğünü pekiştirmesinden endişe duyduğunu belirterek, Arap dünyasının bu süreçte aktif rol alması gerektiğini şu çarpıcı sözle ifade etti: “Müzakere masasında oturmayan, menüde yer alır.”
Trump, Çarşamba günü yaptığı açıklamada ateşkesi uzatmayı düşünmediğini belirtirken, Pakistan Ordu Komutanı Asım Münir’in müzakerelerde “harika bir iş çıkardığını” söyleyerek İslamabad’a gitme niyetinde olduğunun sinyalini verdi.
