28 Şubat 2026’da başlayan askeri hareketlilik, başlangıçta petrol ve gaz piyasalarını sarsarken, etkisi kısa sürede tarımsal sanayinin temel ham maddesi olan pamuğa da yansıdı. Enerji piyasalarındaki dalgalanma; nakliye, sigorta ve üretim girdileri üzerinden pamuk fiyatlarını yukarı yönlü tetikledi.
Rakamlarla fiyat artışı
Savaş öncesinde nispeten durağan bir seyir izleyen pamuk piyasası, Mart ayı ile birlikte yönünü yukarı çevirdi. Dünya Bankası verilerine göre, küresel referans fiyatı olan “Cotlook A” endeksi Şubat ayında kilogram başına 1,63 dolar iken, Mart ayında yaklaşık %4,3 artışla 1,70 dolara yükseldi. ABD spot piyasasında ise artış oranı %5,35 olarak kaydedildi.
Artışı tetikleyen üç temel neden
Pamuk fiyatlarındaki bu tırmanışın arkasında üç ana yapısal neden bulunuyor:
- Lojistik ve Enerji Şoku: Hürmüz Boğazı üzerinden petrol ve gaz akışının sekteye uğraması, nakliye maliyetlerini tırmandırdı. Brent petrol fiyatlarındaki %60’lık artış, pamuk balyalarının tarladan fabrikalara taşınma maliyetine doğrudan yansıdı.
- Girdi Maliyetlerinin Yükselmesi: Küresel üre ticaretinin %30’unun, amonyak ve fosfat ticaretinin ise %20’sinin Hürmüz Boğazı’ndan geçmesi, gübre fiyatlarını vurdu. Üre fiyatları bir ayda yaklaşık %53,7 artarak tarla maliyetlerini ağırlaştırdı.
- Sentetik Elyaf Rekabeti: Petrol fiyatlarındaki artış, pamuğun en büyük rakibi olan polyesterin maliyetini de artırdı. Sentetik liflerin pahalılaşması, tekstil sanayisinde pamuğa olan talebi ve pamuğun fiyat geçişkenliğini güçlendirdi.
Arz fazlasına rağmen “savaş primi”
Uluslararası pamuk piyasası, savaşa aslında stokların son 6 yılın en yüksek seviyesinde (76,4 milyon balya) olduğu, arzın bol olduğu bir dönemde girdi. Uzmanlar, Mart ayındaki fiyat yükselişinin ham madde kıtlığından ziyade, jeopolitik risklerin finansal piyasalar tarafından yeniden fiyatlandırılması ve spekülatif hareketlerden kaynaklanan bir “savaş primi” olduğunu vurguluyor.
