Küresel Güvenlik Enstitüsü Başkanı Amerikalı hukukçu Jonathan Granoff, İran’ın nükleer programına ilişkin devam eden gerilimin askeri yöntemlerle çözülemeyeceğini savundu. Granoff, New York merkezli Newsweek dergisi için kaleme aldığı makalede, ABD ve İsrail’in İran’a yönelik mevcut askeri hamlelerinin temel sorunu çözmek yerine bölgesel istikrarsızlığı derinleştirdiğini vurguladı.
“Savaş çözüm değil, hukuk yoldur”
Granoff, nükleer silahsızlanma konusundaki mevcut uluslararası çerçevenin güçlendirilmesi gerektiğini belirtti. Nükleer Silahların Yayılmasını Önleme Antlaşması’nın (NPT) dördüncü maddesinin, her üye devlete barışçıl amaçlarla nükleer enerji geliştirme hakkı tanıdığını hatırlatan yazar, Washington’ın Tahran’dan uranyum zenginleştirmeyi tamamen durdurmasını talep etmesinin bu uluslararası hukuk ilkesiyle çeliştiğini ifade etti.
Baskın denetim sistemi önerisi
İran’ın geçmişteki gizli nükleer faaliyetleri nedeniyle oluşan güven bunalımını kabul eden Granoff, bu güvenin savaşla değil, “tarihin en müdahaleci denetim sistemiyle” inşa edilebileceğini ileri sürdü. Önerdiği modelin merkezinde şu noktalar yer alıyor:
- Kimyasal Silah Modeli: Kimyasal Silahlar Sözleşmesi’nde olduğu gibi, önceden haber verilmeksizin ani ve doğrudan denetimlere izin veren bir yapı kurulması.
- Küresel Standart: Bu denetimlerin sadece İran’a özel bir ceza gibi değil, tüm nükleer silaha sahip olmayan ülkelere uygulanacak yeni bir küresel güvenlik standardı haline getirilmesi.
- Karşılıklı Taviz: İran’ın barışçıl uranyum zenginleştirme hakkının tanınması karşılığında, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) denetçilerine tam ve sınırsız erişim sağlanması.
“Güven ama doğrula”
Eski ABD Başkanı Ronald Reagan’ın meşhur “Güven ama doğrula” sözüne atıfta bulunan Granoff, ABD’nin de nükleer silahsızlanma taahhütlerine sadık kalması gerektiğini belirtti. Yazara göre, savaşın genişlemesi sadece şiddeti ve nükleer silahlanma riskini artırırken; hukuki mekanizmaların ve tarafsız denetimlerin güçlendirilmesi bölgedeki kalıcı barış için tek gerçekçi yolu sunuyor.
