İran ile varılan geçici ateşkesin ardından, küresel ticaretin en kritik damarlarından biri olan Hürmüz Boğazı’nın yönetimi masaya yatırıldı. Tahran, savaş sonrası ekonomik toparlanma adına boğazdan geçen gemilerden “düzenleme” adı altında ücret talep ederken, bölge ülkeleri ve uluslararası denizcilik örgütleri bu hamleye seyrüsefer özgürlüğünü gerekçe göstererek karşı çıkıyor.
Umman ve İran Arasında Hukuk Tartışması
Umman Ulaştırma Bakanı Said el-Maali, uluslararası sözleşmelere göre boğazlarda genel geçiş ücreti alınamayacağını hatırlattı. Ancak Maali, hem ABD hem de İran’ın bazı temel denizcilik anlaşmalarına imza atmamış olmasının ciddi bir “hukuki boşluk” yarattığını itiraf etti. İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi ise geçişleri kısıtlamak değil, ön izin ve lisans sistemiyle “organize etmek” istediklerini savundu.
Trump’tan Beklenmedik “Ortak Proje” Teklifi
Tartışmalara en çarpıcı yorum ABD Başkanı Donald Trump’tan geldi. ABC kanalına konuşan Trump, Hürmüz Boğazı’nı diğer aktörlere karşı korumak ve güvenliği finanse etmek amacıyla İran ile ortak bir “ücretlendirme projesi” yürütülebileceğini belirtti. Trump’ın bu yaklaşımı, boğazın uluslararası statüsünden çıkarılıp ABD-İran kontrolünde bir gelir kapısına dönüşebileceği endişelerini tetikledi.
Uluslararası Tepkiler ve Reddiye
-
BAE ve Katar: Bölge ülkeleri, Hürmüz Boğazı’nın hiçbir devletin “rehinesi” olamayacağını vurgulayarak, herhangi bir mali yükümlülüğün istikrar sağlanana kadar tartışılmaması gerektiğini bildirdi.
-
IMO (Uluslararası Denizcilik Örgütü): Ateşkesi memnuniyetle karşıladıklarını ancak asıl odağın denizcilerin can güvenliği ve engelsiz ulaşım olması gerektiğini hatırlattı.
Hürmüz Boğazı’ndaki bu “ücretli geçiş” senaryosu, Pakistan’da yapılacak nihai barış görüşmelerinde diplomatik bir pazarlık kozu olarak kalmaya devam edecek gibi görünüyor.
