Ali Hamaney'in ABD-İsrail ortak operasyonunda hayatını kaybetmesinin ardından İran devlet aygıtı, anayasal mekanizmaları hızla devreye soktu. İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Sekreteri Ali Laricani'nin "Geçiş aşaması pazar günü itibarıyla başlamıştır" açıklamasının ardından, ülkeyi yeni Rehber (Dini Lider) seçilene kadar yönetecek olan konseyin yapısı netleşti.
Düzenin Maslahatını Teşhis Konseyi (DMTK) Sözcüsü Muhsin Dehnavi, X platformu üzerinden yaptığı açıklamada, halihazırda Anayasayı Koruyucu Konsey ve Uzmanlar Meclisi üyesi olan muhafazakar din adamı Ayetullah Ali Rıza Arafi'nin Geçici Liderlik Konseyi'ne seçildiğini duyurdu.
Geçici Liderlik Konseyi'nin Üyeleri ve Görevleri:
| İsim | Mevcut Görevi | Konseydeki Temsil Rolü |
| Mesud Pezeşkiyan | İran Cumhurbaşkanı | Yürütme organı ve hükümetin temsili. |
| Gulam Hüseyin Muhsini Ejei | Yargı Erki Başkanı | Yargı bağımsızlığı ve iç güvenlik/hukuk dengesi. |
| Ali Rıza Arafi | Anayasayı Koruyucu Konsey Üyesi | Dini otorite ve anayasal uygunluk denetimi. |
"Tüm Senaryolara Hazırlıklıyız"
İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Galibaf, devlet televizyonunda yayınlanan mesajında, rejimin bu anı daha önceden öngördüğünü belirterek, "Bu anlar için hazırlıklıydık ve Dini Lider'in kaybı da dahil olmak üzere tüm senaryoları tasavvur etmiştik" dedi. Hamaney'in hayattayken yerine geçecek ismi resmi olarak açıklamamış olması belirsizlik yaratsa da, kurulan bu üçlü mekanizma devletin askeri ve siyasi kararlarında bir otorite boşluğu yaşanmasını engellemeyi amaçlıyor.
Sistemin Belkemiği: Kurumların Çapraz Denetimi
Reuters'ın analizine göre, İran'da hiçbir figür tek başına Hamaney'in 36 yılda inşa ettiği nüfuza sahip değil. Ancak İran'ın siyasi sistemi, Dini Lider'in kaybı durumunda sistemi ayakta tutacak iç içe geçmiş güçlü kurumlara dayanıyor:
-
Uzmanlar Meclisi: 8 yılda bir seçilen kıdemli din adamlarından oluşuyor. Yeni Dini Lider'i seçme (ve kağıt üzerinde azletme) yetkisine sahip tek kurum.
-
Anayasayı Koruyucu Konsey: Üyelerinin yarısını Dini Lider'in, diğer yarısını Yargı Erki'nin atadığı bu kurum, meclisten geçen yasaları veto etme ve cumhurbaşkanı adaylarını eleme gücüne sahip.
-
Düzenin Maslahatını Teşhis Konseyi: Meclis ile Anayasayı Koruyucu Konsey arasındaki anlaşmazlıkları çözen, kriz anlarında sistemin tıkanmasını önleyen kilit bir hakem kurulu.
Sistemin bu karmaşık ama birbirini kilitleyen yapısı, dışarıdan gelen şiddetli darbelere rağmen rejimin kendi içindeki anayasal sürekliliği sağlamasına olanak tanıyor. Ejei, Sadık Laricani, Muhsin Eraki ve Ahmed Hatemi gibi güçlü din adamlarının bu süreçte perde arkasında belirleyici rol oynaması bekleniyor.