İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Sekreteri Ali Laricani'nin duyurduğu üzere, devlet kurumlarının işleyişinde bir boşluk yaşanmaması için "Geçici Liderlik Konseyi" göreve başladı. Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, Yargı Erki Başkanı Gulam Hüseyin Muhsini Ejei ve Anayasayı Koruyucu Konsey Üyesi Ali Rıza Arafi'den oluşan bu üçlü yapı, ülkenin günlük idaresini üstlendi.
Ancak anayasaya göre bu konsey, Dini Lider'in tüm mutlak yetkilerine sahip değil. Geçici Konsey'in bazı kritik ve stratejik kararları alabilmesi için Düzenin Maslahatını Teşhis Konseyi üyelerinin en az dörtte üçünün onayını alması şart koşuluyor.
Yeni Lideri Kim, Nasıl Seçecek?
İran Anayasası'nın 111. Maddesi uyarınca, Dini Lider makamının boşalması durumunda yeni lideri seçme görevi doğrudan Uzmanlar Meclisi'ne aittir. 88 üst düzey din adamından oluşan bu meclisin acil bir oturum düzenleyebilmesi için üyelerin en az üçte ikisinin (çoğunluğunun) katılımı gerekiyor.
Anayasanın 109. Maddesi, seçilecek yeni liderin taşıması gereken nitelikleri şöyle sıralıyor: Fıkıh (İslam hukuku) alanında yüksek ilmi yeterlilik, adalet, takva, güçlü bir siyasi ve sosyal vizyon, cesaret ve üstün idari kapasite. Birden fazla adayın bu şartları taşıması halinde, siyasi ve fıkhi vizyonu en geniş olan isme öncelik veriliyor.
Dini Lider'in (Rehber) Mutlak Yetkileri
Seçilecek olan yeni Dini Lider, İran devlet hiyerarşisinin en tepesinde yer alacak ve anayasanın 110. Maddesi uyarınca şu geniş yetkileri kullanacak:
-
Silahlı Kuvvetler Başkomutanlığı: Savaş ve barış ilanı, genel seferberlik kararı.
-
Stratejik Atamalar: Devrim Muhafızları Komutanı, Genelkurmay Başkanı, Yargı Erki Başkanı ve Devlet Radyo/Televizyon Kurumu Başkanı'nı doğrudan atama ve görevden alma.
-
Siyasi Veto ve Af: Gerekli durumlarda Cumhurbaşkanı'nı görevden alma yetkisi ve Yargı Erki'nin önerisiyle mahkumlara af çıkarma.
-
Genel Politikalar: Devletin iç ve dış politikasının ana hatlarını belirleme.
Kulislerdeki İsimler: Kimler Öne Çıkıyor?
Uzmanlar Meclisi'nin yapacağı gizli oylama öncesinde, İran siyasetinde ve medyasında öne çıkan muhtemel adaylar şunlar:
| Muhtemel Aday | Siyasi ve Dini Profili | Öne Çıkan Özelliği ve Konumu |
| Mücteba Hamaney | Muhafazakar / Merhum Liderin Oğlu | Resmi bir devlet görevi olmamasına rağmen karar alma mekanizmalarında ve güvenlik bürokrasisinde çok güçlü bir nüfuza sahip. |
| Ali Rıza Arafi | Muhafazakar / Geçici Konsey Üyesi | Dini havzaların (medreselerin) başkanı. Şu an ülkeyi yöneten üçlü konseyde yer alması şansını artırıyor. |
| Hasan Ruhani | Ilımlı-Reformist / Eski Cumhurbaşkanı | Batı ile nükleer anlaşmanın mimarı. Daha esnek ve dışa açık bir diplomasiyi savunan kanadın en güçlü figürü. |
| Hasan Humeyni | Ilımlı / Devrim Kurucusunun Torunu | Ayetullah Humeyni'nin torunu olması nedeniyle devrimci bir sembol. Ilımlı ve reformist kanada yakın duruyor. |
| M. Mehdi Mirbakıri | Aşırı Muhafazakar / Uzmanlar Meclisi Üyesi | Kurum içindeki en sertlik yanlısı ve şahin kanadın temsilcilerinden biri olarak görülüyor. |
| H. Hüseyni Buşehrili | Muhafazakar / Uzmanlar Meclisi 1. Başkan Yrd. | Medyada çok görünür olmasa da, Uzmanlar Meclisi içindeki hiyerarşik konumu nedeniyle potansiyel bir uzlaşı adayı. |
Seçim süreci, sadece İran'ın yeni liderini belirlemekle kalmayacak, aynı zamanda savaşın ortasındaki ülkenin "sertlik yanlısı" bir direniş mi yoksa "ılımlı" bir diplomasi mi izleyeceğinin kesin kararını verecek.